Ψηφιακή Παιδεία

Έχετε δώσει ποτέ την προσοχή σας σε οτιδήποτε;

- Το οποίο σημαίνει ότι δεν υπάρχει καμία σκέψη, καμία κίνηση, καμία ερμηνεία ή κίνητρο, απλά να συμμετέχετε πλήρως. Η συγκέντρωση είναι από σημείο σε σημείο και ως εκ τούτου υπάρχει αντίσταση. Η προσοχή δεν έχει κέντρο από το οποίο συμμετέχετε. Η προσοχή είναι εφ' όλης της ύλης, δεν υπάρχει όριο σε αυτό. Η συγκέντρωση φέρνει αναπόφευκτα αντίσταση, σιωπάτε, αποφεύγετε τους θορύβους, αποφεύγετε τις παρεμβάσεις, ολόκληρος ο εγκέφαλός σας είναι συγκεντρωμένος σε ένα σημείο, ένα σημείο το οποίο μπορεί να είναι εξαιρετικό ή όχι. Στη συγκέντρωση υπάρχει ο διαχωρισμός μεταξύ του ελεγκτή και του ελεγχόμενου.

Ο ελεγκτής είναι η σκέψη που λέει, «εγώ πρέπει να ελέγχω αυτό» επομένως ο ελεγκτής είναι ο ελεγχόμενος. Θέστε το διαφορετικά: ο στοχαστής είναι η σκέψη, διότι δεν υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα στη σκέψη και το στοχαστή. Εξαλείφετε εντελώς τη διαίρεση, όταν συνειδητοποιήτε ότι ο στοχαστής είναι η σκέψη, ότι ο ελεγκτής είναι ο ελεγχόμενος.

Όταν δείτε πραγματικά την αλήθεια αυτού, εκεί έρχεται η προσοχή, στην προσοχή μπορεί να υπάρξει συγκέντρωση στην οποία συγκεντρώνεστε σε κάτι, αλλά προέρχεται από την προσοχή.

Υπάρχει ποτέ "δίκαιος θυμός"; Ή υπάρχει μόνο ο θυμός; Δεν υπάρχει καλή ή κακή επιρροή, υπάρχει μόνο επιρροή, αλλά όταν είσαι επηρεασμένος από κάτι που δεν μου ταιριάζει τότε το ονομάζω κακή επιρροή.

Όταν αποκαλείς τον εαυτό σου Ινδό, μουσουλμάνο, χριστιανό, ευρωπαίο ή ο,τιδήποτε άλλο, υιοθετείς τη βία. Καταλαβαίνεις το γιατί; Γιατί διαχωρίζεις τον εαυτό σου από την υπόλοιπη ανθρωπότητα. Κι ο διαχωρισμός για λόγους πίστης, εθνικότητας ή παράδοσης, γεννά τη βία.

Η ζωή έγινε τυποποιημένη και χωρίς νόημα με πόλεις με υπερπληθυσμό, ατέλειωτους αυτοκινητόδρομους και όλα τα’ άλλα. Τι έχετε να προσφέρετε στους νέους; Τι έχετε να τους δώσετε – τις ανησυχίες σας, τα προβλήματά σας, τα παράλογα κατορθώματά σας; Φυσικά κάθε νοήμον πρόσωπο πρέπει να επαναστατήσει εναντίον όλων αυτών. Αυτή η ίδια όμως η εξέγερση έχει μέσα της το σπόρο του κομφορμισμού: προσαρμογή μέσα στη δική σας ομάδα και αντίθεση προς μιαν άλλη ομάδα. Οι νέοι ξεκινάνε επαναστατώντας εναντίον του κομφορμισμού και καταλήγουν προσαρμοζόμενοι με τον πιο παράλογο τρόπο, το ίδιο ακριβώς ολοκληρωτικά.

Το πρόβλημα αυτό καθαυτό δεν είναι σημαντικό, αλλά το πώς προσεγγίζουμε το πρόβλημα

Μπορεί να χρησιμοποιώ λέξεις που για σας έχουν διαφορετική σημασία από εκείνη που έχουν για μένα. Η συνεννόηση υπάρχει ανάμεσά μας, σε σας και σε μένα, όταν εσείς κι εγώ συναντιόμαστε στο ίδιο επίπεδο, την ίδια στιγμή. Αυτό συμβαίνει μόνο όταν υπάρχει αληθινή στοργή ανάμεσα στους ανθρώπους· ανάμεσα σ’ έναν άντρα και μια γυναίκα που ζούνε μαζί, ανάμεσα σε στενούς φίλους. Αυτό είναι αληθινή επικοινωνία. Άμεση συνεννόηση υπάρχει όταν συναντιόμαστε στο ίδιο επίπεδο, την ίδια στιγμή.

Είναι πολύ δύσκολο να υπάρξει μεταξύ μας μια επικοινωνία εύκολη, αποτελεσματική και με θετική δράση. Μεταχειρίζομαι λέξεις που είναι απλές, που δεν είναι τεχνικές επειδή δεν νομίζω ότι οποιοσδήποτε τεχνικός τύπος έκφρασης θα μας βοηθήσει να λύσουμε τα δύσκολα προβλήματά μας. Επομένως δεν πρόκειται να χρησιμοποιήσω τεχνικούς όρους, ούτε ψυχολογικούς ούτε επιστημονικούς. Ευτυχώς, δεν έχω διαβάσει βιβλία ψυχολογίας ούτε θρησκευτικά βιβλία. Θα ήθελα να σας μεταδώσω, μέσα από τις πιο απλές λέξεις που μεταχειριζόμαστε στην καθημερινή μας ζωή, κάτι με μια βαθύτερη σημασία. Αυτό, όμως, είναι πολύ δύσκολο, αν δεν ξέρετε πώς να ακούτε.
Υπάρχει τέχνη για να ακούει κανείς. Για να μπορέσει κανείς να ακούσει πραγματικά, θα πρέπει να εγκαταλείψει ή να παραμερίσει όλες τις προκαταλήψεις του, όλες τις εδραιωμένες απόψεις του και τις καθημερινές ασχολίες του. Όταν ο νους βρίσκεσαι σε μια κατάσταση δεκτικότητας, τα πράγματα μπορούν να κατανοηθούν με ευκολία. Ακούς πραγματικά μόνο όταν δίνεις αληθινά την προσοχή σου σε κάτι. Δυστυχώς, όμως, οι περισσότεροι από μας ακούνε έχοντας μπροστά τους έναν τοίχο αντίστασης. Είμαστε ταμπουρωμένοι πίσω από προκαταλήψεις, είτε θρησκευτικές ή πνευματικές είναι αυτές, είτε ψυχολογικές ή επιστημονικές· ή ακόμα και πίσω από τα καθημερινά μας άγχη, τις επιθυμίες και τους φόβους μας. Και ακούμε πίσω από τον τοίχο όλων αυτών. Οπότε, στην πραγματικότητα ακούμε το θόρυβο που έχουμε μέσα στο κεφάλι μας, τα δικά μας ακούσματα και όχι εκείνο που λέγεται. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να παραμερίσουμε την εκπαίδευσή μας, τις προδιαθέσεις μας, τις αντιστάσεις μας, και πηγαίνοντας πέρα από τις λέξεις, ν’ ακούμε έτσι που να αντιλαμβανόμαστε στη στιγμή, εκείνο που υπάρχει πίσω απ’ αυτές. Αυτό θα είναι μία από τις δυσκολίες μας εδώ. Αν, λοιπόν, στη διάρκεια αυτής της ομιλίας ειπωθεί κάτι που είναι αντίθετο στον δικό σας τρόπο σκέψης και στις πεποιθήσεις σας, απλώς ακούστε το· μην αντιστέκεστε. Μπορεί να έχετε δίκιο εσείς κι εγώ άδικο, αλλά ακούγοντας και εξετάζοντας μαζί, θα ανακαλύψουμε ποια είναι η αλήθεια. Την αλήθεια δεν μπορεί να στη δώσει κανείς. Εσύ ο ίδιος πρέπει να την ανακαλύψεις· και για να την ανακαλύψει κανείς χρειάζεται μια κατάσταση του νου στην οποία να υπάρχει άμεση αντίληψη. Και δεν υπάρχει άμεση αντίληψη όταν υπάρχει αντίσταση, προφύλαξη, περιχαράκωμα. Η κατανόηση έρχεται έχοντας επίγνωση εκείνου που είναι. Το να ξέρεις ακριβώς εκείνο που είναι, το αληθινό, το υπαρκτό, εκείνο που συμβαίνει τώρα, χωρίς να του δίνεις ερμηνείες, χωρίς να το κατακρίνεις ή να το δικαιολογείς, είναι σίγουρα η αρχή κάθε σοφίας. Μόνο όταν δίνουμε ερμηνείες και μεταφράζουμε ένα γεγονός σύμφωνα με τη διαμόρφωσή μας, σύμφωνα με τις προλήψεις μας, είναι που χάνουμε την αλήθεια του. Σε τελευταία ανάλυση, είναι το ίδιο με την έρευνα. Για να μάθεις για κάτι, το τι ακριβώς είναι, χρειάζεται έρευνα — δεν μπορείς να δίνεις ερμηνείες σύμφωνα με το κέφι σου. Παρόμοια: αν μπορέσουμε να κοιτάξουμε, να παρατηρήσουμε, να αφουγκραστούμε, να έχουμε επίγνωση ακριβώς εκείνου που είναι, τότε το πρόβλημα θα λυθεί. Κι αυτό είναι εκείνο που προσπαθούμε να κάνουμε σε όλες αυτές τις ομιλίες. Θα σας δείξω εκείνο που είναι χωρίς να το μεταφράσω σύμφωνα με τις προτιμήσεις μου· ούτε κι εσείς, όμως, δεν θα πρέπει να το μεταφράσετε ή να το ερμηνεύσετε σύμφωνα με το παρελθόν σας ή την εκπαίδευσή σας.
Γίνεται, λοιπόν, να έχει κανείς επίγνωση όλων των πραγμάτων έτσι όπως είναι κι όχι όπως νομίζει ή φοβάται ότι είναι ή όπως θα ‘θελε να είναι; Αρχίζοντας απ’ αυτό το σημείο, σίγουρα θα μπορέσει να υπάρξει κάποια κατανόηση. Το ν’ αναγνωρίσεις αυτό που είναι, να το αντιληφθείς και να έχεις επίγνωσή του, βάζει τέλος σε κάθε σύγκρουση. Αν ξέρω ότι είμαι ψεύτης και αυτό είναι ένα γεγονός που το παραδέχομαι, τότε η σύγκρουση ανάμεσα στο «τι είμαι» και το «τι θα ‘θελα να είμαι» έχει τελειώσει. Η παραδοχή, η επίγνωση εκείνου που είσαι, είναι ήδη η αρχή της σοφίας, η αρχή της κατανόησης που σε ελευθερώνει από το χρόνο. Το να βάζεις στη μέση τον παράγοντα χρόνο — τον χρόνο όχι με τη χρονολογική έννοια του ρολογιού και του ημερολόγιου, αλλά σαν ψυχολογική διαδικασία, σαν ενδιάμεση απόσταση από αυτό που είσαι σε εκείνο που θα γίνεις, σαν μία ψυχολογική διαδικασία του νου — το να παρεμβάλλεις τον ψυχολογικό χρόνο, είναι κάτι καταστρεπτικό και δημιουργεί σύγχυση.
Μπορούμε, λοιπόν, να έχουμε κατανόηση εκείνου που είναι όταν το αναγνωρίζουμε χωρίς επίκριση, χωρίς δικαιολογία, χωρίς να ταυτιζόμαστε μ’ αυτό. Το να ξέρεις ότι βρίσκεσαι μέσα σε μια ορισμένη κατάσταση, κάτω από ορισμένες συνθήκες, είναι ήδη μία διαδικασία απελευθέρωσης απ’ αυτές. Αλλά ο άνθρωπος που δεν έχει επίγνωση της κατάστασής του, των συγκρούσεών του, προσπαθεί να γίνει κάτι άλλο από εκείνο που είναι και αυτό γίνεται συνήθεια. Ας έχουμε λοιπόν στον νου μας ότι εδώ θέλουμε να εξετάσουμε αυτό που είναι, να παρατηρήσουμε και να έχουμε επίγνωση ακριβώς τι είναι εκείνο που συμβαίνει, χωρίς να το διαστρεβλώνουμε, χωρίς να του δίνουμε διάφορες ερμηνείες. Για να έχεις επίγνωση εκείνου πουείναι και να το παρακολουθείς από κοντά, χρειάζεται ένας εξαιρετικά οξύς νους και μια εξαιρετικά ανοιχτή καρδιά· επειδή αυτό που είναι, κινείται διαρκώς, παίρνει διαρκώς διάφορες μορφές κι αν ο νους είναι αλυσοδεμένος με κάποια πίστη και με γνώσεις, τότε παύει να παρακολουθεί τις αστραπιαίες κινήσεις εκείνου που είναι. Εκείνο που είναι, σίγουρα δεν είναι στατικό — κινείται διαρκώς, όπως θα δείτε αν το παρατηρήσετε από πολύ κοντά. Για να το παρακολουθήσετε χρειάζεστε έναν πολύ γρήγορο νου και μια ανοιχτή καρδιά — πράγμα που αποκλείεται όταν ο νους είναι στατικός, προσηλωμένος σε μια πίστη, σε μια προκατάληψη, σε μια ταύτιση. Ένας νους και μια καρδιά που έχουν στεγνώσει δεν μπορούν να ακολουθήσουν εύκολα και γρήγορα εκείνο που είναι.
Χωρίς να λέμε πολλά λόγια, νομίζω ότι κανείς έχει επίγνωση πως υπάρχει -τόσο σε προσωπικό επίπεδο, όσο και συλλογικό- χάος, σύγχυση και δυστυχία. Όχι μόνο εδώ στις Ινδίες, αλλά σε όλο τον κόσμο: στην Κίνα, στην Αμερική, στην Αγγλία, στη Γερμανία, σε όλο τον κόσμο, υπάρχει σύγχυση και καλπάζουσα θλίψη. Δεν είναι κάτι περιορισμένο σ’ ένα έθνος, είναι παγκόσμιο. Υπάρχει εξαιρετικά μεγάλος πόνος και δεν είναι μόνο ατομικός αλλά και συλλογικός. Είναι λοιπόν κάτι καταστροφικό σε παγκόσμιο επίπεδο και είναι παράλογος ο περιορισμός του μόνο σε μια γεωγραφική περιοχή, σ’ ένα χρωματιστό κομμάτι του χάρτη, επειδή έτσι δεν θα κατανοήσουμε την πλήρη σημασία αυτών των παγκόσμιων, αλλά και προσωπικών βάσανων. Έχοντας επίγνωση αυτής της σύγχυσης, με ποιο τρόπο ανταποκρινόμαστε σήμερα σ’ αυτήν; Πώς αντιδρούμε;
Υπάρχουν βάσανα από πολιτικές, κοινωνικές και θρησκευτικές αιτίες. Ψυχολογικά βρισκόμαστε σε σύγχυση και όλοι οι ηγέτες, πολιτικοί και θρησκευτικοί, έχουν διαψεύσει τις προσδοκίες μας. Όλα τα βιβλία έχουν χάσει τη σημασία τους. Μπορεί να καταφύγετε στην Bhagavad Gita ή στην Βίβλο ή στις τελευταίες διατριβές περί πολιτικής ή ψυχολογίας, αλλά θ’ ανακαλύψετε πως έχουν χάσει τη σύνδεσή τους με την αλήθεια· έχουν καταντήσει απλώς και μόνο λέξεις. Κι εσείς οι ίδιοι που επαναλαμβάνετε αυτές τις λέξεις, βρισκόσαστε σε σύγχυση και αβεβαιότητα, και η απλή επανάληψη αυτών των λέξεων δεν εκφράζουν τίποτα. Έτσι, οι λέξεις και τα βιβλία έχουν χάσει την αξία τους, πράγμα που σημαίνει ότι όταν αναφέρεστε σε αποσπάσματα από την Βίβλο, ή τον Μαρξ, ή την Bhagavad Gita επειδή κι εσείς οι ίδιοι βρίσκεστε σε σύγχυση, σε αβεβαιότητα, αυτά που επαναλαμβάνετε είναι ψέμα, γιατί ό,τι είναι γραμμένο σ’ αυτά, είναι απλή προπαγάνδα, και η προπαγάνδα δεν είναι η αλήθεια. Όταν, λοιπόν, επαναλαμβάνεις ό,τι έχουν πει ή γράψει άλλοι, έχεις πάψει να κατανοείς τη δική σου ψυχολογική κατάσταση. Απλώς καλύπτεις τη σύγχυσή σου με τα λόγια κάποιας αυθεντίας. Αλλά εκείνο που προσπαθούμε να κάνουμε εδώ, είναι να κατανοήσουμε τη σύγχυσή μας και όχι να την κουκουλώσουμε με αποσπάσματα από λόγια άλλων. Πώς αντιδράτε, λοιπόν, σ’ αυτά; Πώς αντιδράτε σ’ αυτό το απίστευτο χάος, σ’ αυτή τη σύγχυση, σ’ αυτήν την αβεβαιότητα που υπάρχει στη ζωή;
Οι περισσότεροι από μας έχουμε συνηθίσει να είμαστε θεατές και όχι να παίρνουμε μέρος σε όσα διαδραματίζονται. Διαβάζουμε βιβλία, αλλά δεν γράφουμε ποτέ βιβλία. Έχει γίνει παράδοση, εθνική και παγκόσμια συνήθεια, να είμαστε θεατές, να παρακολουθούμε τους πολιτικούς και τους δημαγωγούς, όπως παρακολουθούμε έναν αγώνα ποδοσφαίρου. Είμαστε απλώς παρείσακτοι που κρυφοκοιτάνε, και έχουμε χάσει τις δημιουργικές μας ικανότητες.
Σας παρακαλώ, λοιπόν, ανακαλύψετε ποια είναι η αντίδρασή σας σ’ αυτά τα θέματα, σ’ αυτά τα βάσανα — όχι να επαναλαμβάνετε όσα λένε κάποιοι άλλοι, αλλά πώς εσείς οι ίδιοι αντιδράτε. Αν ανήκετε σε αυτούς που έχουν όφελος από τα βάσανα των άλλων, από το χάος, αν αποκομίζετε κέρδη απ’ αυτά – είτε οικονομικά, κοινωνικά, πολιτικά είτε ψυχολογικά – η αντίδρασή σας θα είναι η πλήρης αδιαφορία. Οπότε, δεν σας νοιάζει αν αυτό το χάος εξακολουθήσει. Είναι σίγουρο ότι όσο πιο μεγάλη αναταραχή, όσο πιο μεγάλο χάος υπάρχει στον κόσμο, τόσο αναζητάει κανείς ασφάλεια. Δεν το ’χετε παρατηρήσει; Όταν υπάρχει σύγχυση στον κόσμο, ψυχολογική ή οποιαδήποτε άλλη, οχυρώνεστε μέσα σε κάποιο είδος ασφάλειας, είτε στην ασφάλεια ενός Τραπεζικού λογαριασμού ή στην ασφάλεια κάποιας ιδεολογίας ή διαφορετικά στρέφεστε στην προσευχή, στην εκκλησία — πράγμα που στην πραγματικότητα δεν είναι παρά φυγή από όσα συμβαίνουν στον κόσμο. Έτσι, όλο και περισσότερες θρησκευτικές αιρέσεις δημιουργούνται, όλο και περισσότεροι «ισμοί» ξεφυτρώνουν παντού σε όλο τον κόσμο. Γιατί όσο πιο μεγάλη είναι η σύγχυση, τόσο πιο έντονα θέλετε έναν ηγέτη, κάποιον που να σας οδηγήσει έξω απ’ αυτήν την σύγχυση, κι έτσι στρέφεστε στα θρησκευτικά βιβλία ή σε κάποιον από τους γκουρού που εμφανίζονται τελευταία ή αλλιώς, ενεργείτε και αντιδράτε σύμφωνα προς κάποιο ιδεολογικό σύστημα, είτε της δεξιάς είτε της αριστεράς, που μοιάζει ότι θα λύσει το πρόβλημα. Αυτό είναι ακριβώς ό,τι συμβαίνει…
Jiddu Chrishnamurti

ΠΗΓΗ

24 Σεπτεμβρίου 1973

Για να γίνει μια ριζική αλλαγή στο σημερινό πολιτισμό και στην κοινωνική δομή χρειάζεται καινούρια συνείδηση και μια εντελώς νέα ηθική.Κι αυτό είναι κάτι ολοφάνερο,φαίνεται ότι και οι αριστεροί και οι δεξιοί και οι ριζοσπάστες,το αγνοούν.Όλα τα δόγματα,όλες οι φόρμουλες,όλες οι ιδεολογίες,είναι μέρος της παλιάς συνείδησης.Είναι κατασκευάσματα της σκέψης που η δραστηριότητά της είναι ο τεμαχισμός-αριστερά,δεξιά,κέντρο.Αυτή η δραστηριότητα οδηγεί αναπόφευκτα στην αιματοχυσία της δεξιάς ή της αριστεράς ή στον ολοκληρωτισμό.Αυτό είναι κάτι που συμβαίνει ολόγυρά μας.Βλέπει κανείς την αναγκαιότητα της κοινωνικής,οικονομικής και ηθικής αλλαγής, αλλά ανταποκρίνεται μέσα από την παλιά συνείδηση,όπου ο κύριος παράγοντας είναι η σκέψη.Το χάος, η σύγχυση και η δυστυχία όπου έχουν πέσει οι άνθρωποι,είναι πράγματα που βρίσκονται μέσα στα όρια της παλιάς συνείδησης και χωρίς βαθιά αλλαγή αλλαγή αυτής της συνείδησης, κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα-πολιτική,οικονομική ή θρησκευτική-θα μας οδηγήσει στην αλληλοκαταστροφή και στην ερήμωση της γης.Αυτό είναι ολοφάνερο σε κάθε σώφρονα άνθρωπο.

Πρέπει να είναι κανείς φως του εαυτού του.Αυτό το φως είναι ο νόμος.Δεν υπάρχει άλλος νόμος.Όλοι οι άλλοι νόμοι κατασκευάζονται από τη σκέψη κι έτσι είναι αντιφατικοί και κομματιασμένοι.Να είναι κανείς το φως του εαυτού του σημαίνει να μην ακολουθεί το φως κάποιου άλλου,οσοδήποτε λογικό,ορθολογιστικό,ιστορικά δικαιωμένο ή πειστικό κι αν είναι.Δεν μπορείς να είσαι το φως του εαυτού σου αν βρίσκεσαι κάτω από τη σκοτεινή σκιά της αυθεντίας,του δόγματος,του συμπεράσματος.Η ηθική δε φτιάχνεται από τη σκέψη.Δεν είναι αποτέλεσμα πιέσεων του περιβάλλοντος.Δεν ανήκει στο χτες,στην παράδοση.Η ηθική είναι παιδί της αγάπης και η αγάπη δεν είναι επιθυμία και ευχαρίστηση.Η σεξουαλική απόλαυση ή η απόλαυση των αισθήσεων δεν είναι αγάπη.(…)

Ελευθερία σημαίνει να είναι κανείς φως του εαυτού του.Μόνο τότε δεν είναι αφηρημένη έννοια,ταχυδακτυλουργία της σκέψης.Η πραγματική ελευθερία είναι ελευθερία από την εξάρτηση.την προσκόλληση,από την επιθυμία για εμπειρίες.Ελευθερία από την ίδια δομή της σκέψης σημαίνει ότι είναι κανείς φως του εαυτού του.Κάθε δραστηριότητα γίνεται κάτω από αυτό το φως κι έτσι δεν είναι ποτέ αντιφατική.Αντίφαση υπάρχει μόνο όταν αυτός ο νόμος,το φως,είναι κάτι χωριστό από την πράξη,όταν αυτός που πράττει είναι χωρισμένος από τις πράξεις του.Τα ιδανικά,οι αρχές ,είναι η άγονη κίνηση της σκέψης και δεν είναι δυνατόν να συνυπάρχουν με αυτό το φως.Το ένα αναιρεί το άλλο.Αυτό το φως,αυτός ο νόμος,είναι τώρα κάτι χωριστό από σένα κι εκεί όπου υπάρχει ο παρατηρητής,αυτό το φως,αυτή η αγάπη δεν υπάρχει.Η δομή του παρατηρητή φτιάχνεται από τη σκέψη, η οποία δεν είναι ποτέ φρέσκια,ποτέ ελεύθερη.Δεν υπάρχει κανένα “πως”,κανένα σύστημα,καμιά πρακτική.Υπάρχει μόνο το να βλέπεις,πράγμα που είναι και η πράξη.Πρέπει να δεις αλλά όχι με τα μάτια κάποιου άλλου.Αυτό το φως,αυτός ο νόμος,δεν είναι ούτε δικός σου ούτε κανενός άλλου.Υπάρχει μόνο φως.Αυτό είναι αγάπη.

Κρισναμούρτι “Το ημερολόγιο” εκδ.καστανιώτη μετφρ Ν.Πιλάβιος
ΠΗΓΗ

«…Το βγάλσιμο από κάτι, έρχεται με πέρασμα χρόνου ή υπάρχει κάποιος άλλος παράγοντας; Προφανώς υπάρχει κάτι που δεν έχει σχέση με πέρασμα χρόνου. Νομίζω πως είναι επιθυμία, το να νομίζεις ότι μπορεί να τελειώσεις κάτι με το πέρασμα χρόνου. Είναι μια αίσθηση που σου δίνει παρηγοριά, επειδή αναβάλεις συνέχεια∙ είσαι ψυχολογικά τεμπέλης και λες, «ε, καλά, θα το κάνω αύριο, την άλλη εβδομάδα, τον άλλο μήνα, του χρόνου, στην επόμενη ζωή…». Και πώς γίνεται να βγεις έξω από το χρόνο χωρίς προσπάθεια, χωρίς να σου πάρει χρόνο; Νομίζω ότι πράγματι βγαίνεις από το χρόνο, όταν αρνηθείς το χρόνο. Να αρνηθείς όχι τον φυσικό χρόνο, αλλά τον ψυχολογικό χρόνο, τη αίσθηση του να γίνεις κάτι, να υπάρχεις διαφορετικός, να πετύχεις συγκρίνοντας… Όλα αυτά. Εάν απαλλαγείς από όλα αυτά, αν απαλλαγείς από το να γίνεις κάτι, είσαι έξω από το χρόνο. Τώρα: Αυτή η απαλλαγή δεν είναι ζήτημα θέλησης, γιατί η θέληση είναι χρόνος. Η θέληση είναι ακριβώς το «γίνομαι κάτι». Αν, λοιπόν, το κατανοήσεις αυτό πολύ καθαρά, αν το δεις πολύ καθαρά, ότι ο χρόνος φέρνει απλώς ένα άλλοθι να συνεχίζεις αυτό που κάνεις, αν το δεις έστω και διανοητικά, μετά παύεις να δρας με βάση το χρόνο. Παύεις να είσαι χρόνος. Είσαι έξω απ’ αυτόν. Γιατί το βγάλσιμο απ’ αυτόν είναι σαν… σαν… Να: προχθές έβλεπα ένα πιγκουίνο να πηδάει έξω από το νερό πάνω σε μία ψηλή εξέδρα. Το έκανε με μία και μόνο κίνηση. Είναι ακριβώς το ίδιο και μια πράξη άρνησης. Κι έτσι το αρνητικό είναι το θετικό, όχι όταν αρνηθείς κάτι λεκτικά, αλλά όταν το αρνηθείς εντελώς, με την καρδιά σου. Το θετικό είναι σαν το πήδημα έξω από το νερό, του πιγκουίνου: μια κι έξω…»

ΠΗΓΗ

Όλη η ζωή είναι επιλογές, μόνο στη μοναχικότητα δεν υπάρχει επιλογή. Επιλογή,οποιουδήποτε είδους, σημαίνει σύγκρουση. Στην επιλογή υπάρχουν αναπόφευκτα αντιθέσεις. Αυτές οι αντιθέσεις, εσωτερικές και εξωτερικές, γεννάνε σύγχιση και δυστυχία. Για να ξεφύγει κανείς από αυτή τη δυστυχία, κάνει να μοιάζουν οι θεοί, τα πιστεύω, ο εθνικισμός και η αφοσίωση σε διάφορα μοντέλα δραστηριότητας, σαν πραγματικές ανάγκες. Ξεφεύγοντας με αυτές τις κάνεις να αποκτήσουν πολύ μεγάλη σημασία, αλλά η φυγή είναι ο δρόμος της ψευδαίσθησης και τότε εμφανίζονται ο φόβος κι η ανησυχία. Ο δρόμος της επιλογής είναι ο δρόμος της θλίψης όπου ο πόνος δεν έχει τέλος. Η επιλογή, η εκλογή, θα υπάρχει πάντα όσο υπάρχει εκείνος που επιλέγει -που είναι η συσσωρευμένη μνήμη πόνου και ευχαρίστησης- και κάθε εμπειρία επιλογής, το μόνο που κάνει είναι να δυναμώνει τη μνήμη, που η αντίδρασή της γίνεται σκέψη και συναίσθημα. Η μνήμη έχει μόνο μερική σημασία, καθώς είναι φτιαγμένη για να αντιδρά μηχανικά κι αυτή η αντίδραση είναι η επιλογή. Δεν υπάρχει ελευθερία στην επιλογή. Διαλέγεις σύμφωνα με τον τρόπο που έχεις ανατραφεί, σύμφωνα με την κοινωνική, οικονομική και θρησκευτική διαμόρφωσή σου. Η επιλογή δυναμώνει, χωρίς εξαίρεση, αυτή τη διαμόρφωση. Δεν υπάρχει φυγή από αυτή τη διαμόρφωση που μόνο γεννάει όλο και περισσότερα βάσανα.

Υπήρχαν μόνο μερικά σύννεφα μαζεμένα γύρω από τον ήλιο, ήταν πολύ χαμηλά στον ορίζοντα και φλογισμένα. Οι φοίνικες ήταν σκοτεινοί κόντρα στο φλεγόμενο ουρανό. Στέκονταν στα χρυσοπράσινα ρυζοχώραφα απλωμένοι μέχρι τον ορίζοντα. Υπήρχε κι ένας που ήταν κλεισμένος στον εαυτό του,μέσα στο κιτρινωπό πράσινο του ρυζιού. Δεν ήταν μόνος παρόλο που έμοιαζε εγκατελειμμένος και μακρινός. Φυσούσε ένα απαλό αεράκι από τη θάλασσα και μερικά σύννεφα κυνηγούσαν το ένα το άλλο, τρέχοντας γρηγορότερα από το αεράκι. Οι φλόγες έσβηναν και το φεγγάρι δυνάμωνε τις σκιές. Παντού υπήρχαν σκιές που σιγοψιθύριζαν η μια την άλλη. Το φεγγάρι ήταν ακριβώς από πάνω και οι σκιές απέναντι στο δρόμο ήταν σκοτεινές και απατηλές. Ένα νερόφιδο διέσχιζε το δρόμο, γλιστρούσε ήσυχα απέναντι κυνηγώντας ένα βάτραχο. Στα ρυζοχώραφα υπήρχε νερό και τα βατράχια κόαζαν σχεδόν ρυθμικά. Εκεί στη μακριά λωρίδα νερού δίπλα στο δρόμο, κυνηγούσαν το ένα το άλλο με τα κεφάλια τους ψηλά, έξω από το νερό. Βουτούσαν, ξανάβγαιναν για να εξαφανιστούν και πάλι. Το νερό ήταν λαμπερά ασημένιο, αστραφτερό, ζεστό όταν το άγγιζες και γεμάτο μυστηριώδεις ήχους. Περνούσαν βοιδάμαξες που μετέφεραν ξύλα για τη φωτιά στην πόλη. Ένα κουδούνι ποδηλάτου άρχισε να χτυπάει, ένα φορτηγό με δυνατά εκτυφλωτικά φώτα κορνάρισε για να του ανοίξουν δρόμο, ενώ οι σκιές έμεναν ακίνητες. Ήταν ένα υπέροχο βράδυ κι εκεί, σε εκείνο το δρόμο που ήταν πολύ κοντά στην πόλη, υπήρχε μια βαθιά σιωπή που δεν τη διέκοπτε ο παραμικρός ήχος, ούτε καν το φεγγάρι και το φορτηγό. Ήταν μια σιωπή που καμιά σκέψη, καμιά λέξη δεν μπορούσε να την αγγίξει, μια σιωπή που ταίριαζε με τα βατράχια και τα ποδήλατα, μια σιωπή που σε ακολουθούσε. Περπατούσες μέσα της, την ανέπνεες, την έβλεπες. Δεν ήταν δειλή, ήταν εκεί επίμονη και σε καλωσόριζε. Πήγε πέρα από σένα, στην αχανή απεραντοσύνη, και μπορούσες να την ακολουθήσεις εάν ησύχαζαν εντελώς οι σκέψεις σου και τα συναισθήματά σου, ξεχνώντας τον εαυτό τους και χάνοντάς τον μαζί με τα βατράχια στο νερό, δεν είχαν καμιά σημασία και μπορούσαν εύκολα να αποξεχαστούν, για να ξαναχρησιμοποιηθούν όταν ήθελες. Ήταν ένα μαγευτικό βράδυ, γεμάτο από διαύγεια και φευγαλέα χαμόγελα.

Η επιλογή γεννάει πάντα δυστυχία. Παρακολούθησέ την και θα δεις να καραδοκεί, να απαιτεί, να επιμένει, να εκλιπαρεί και πριν το καταλάβεις, θα βρίσκεσαι πιασμένος στο δίχτυ των αναπόφευκτων υποχρεώσεων, ευθυνών και απογνώσεων που φέρνει. Παρακολούθησέ την και θα έχεις επίγνωση αυτού που πραγματικά συμβαίνει. Έχε επίγνωση αυτού που συμβαίνει, δε μπορείς να αλλάξεις αυτό που συμβαίνει, μπορείς να το κουκουλώσεις, να το βάλλεις στα πόδια, αλλά δε μπορείς να το αλλάξεις. Είναι εκεί. Αν το αφήσεις ήσυχο χωρίς να παρεμβαίνεις με τις απόψεις σου και τις ελπίδες σου, τους φόβους σου και τις απελπισίες σου, με τις υστερόβουλες και πανούργες κρίσεις σου, θα ανθίσει και θα φανερώσει όλη τη δαιδαλώδη μορφή του, όλες τις λεπτές κινήσεις του -και υπάρχουν πολλές- τη φαινομενική σημασία και ηθική του, τα κρυμμένα του κίνητρα και τις κρυμμένες φαντασιώσεις του. Αν αφήσεις εκείνο που πραγματικά συμβαίνει ήσυχο, θα σου δείξει όλα αυτά και περισσότερα. Αλλά πρέπει να έχεις μια χωρίς επιλογές επίγνωσή του, περπατώντας ήσυχα. Τότε θα δεις ότι η επιλογή, έχοντας ανθίσει, πεθαίνει και μένει η ελευθερία, όχι ότι είσαι ελεύθερος, αλλά υπάρχει ελευθερία. Εσύ είσαι εκείνος που κάνει τις επιλογές, εσύ είσαι εκείνος που σταμάτησε να τις κάνει. Δεν υπάρχει τίποτα να επιλέξεις. Μέσα από αυτήν την χωρίς επιλογές κατάσταση ανθίζει η μοναχικότητα. Ο θάνατος της επιλογής δεν είναι ποτέ το τέλος της. Πάντοτε ανθίζει και πάντοτε είναι καινούρια. Το να πεθαίνεις για το γνωστό σημαίνει να είσαι μόνος. Κάθε επιλογή βρίσκεται στο πεδίο του γνωστού. Η δράση σε αυτό το πεδίο φέρνει πάντα θλίψη. Τέλος της θλίψης υπάρχει στη μοναχικότητα.
”Σημειώσεις” Κρισναμούρτι

ΠΗΓΗ

Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός αποτελεί για τη χώρα μας μια ανεκτίμητη πολιτιστική κληρονομιά. Θα έλεγα, μάλιστα, όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά για ολόκληρο το Δυτικό κόσμο αφού η αρχαία Αθήνα έχει θεωρηθεί και αναγνωρισθεί ως η κοιτίδα του Δυτικού πολιτισμού. Το μέγεθος και το απερίγραπτο μεγαλείο αυτού του πολιτισμού είναι αδύνατο να κατανοηθεί από τον περιοριστικό ανθρώπινο νου. Ένας τέτοιος νους δεν είναι δυνατόν να συλλάβει και να εκτιμήσει ένα θείο δημιούργημα. Γι’ αυτό και η μεγάλη εκείνη εποχή έχει λησμονηθεί σχεδόν παντελώς, έχει αγνοηθεί και παραμερισθεί ακόμη και από εκείνους που θεωρούνται ως οι ταγοί του πνεύματος. Το μόνο που μας ενδιαφέρει σήμερα είναι η συντήρηση και διατήρηση των μνημείων και των νεκρών μαρμάρων. Με το πνεύμα όμως που κρύβεται πίσω από τα σχήματα και τις μορφές δεν ασχολούμεθα σχεδόν καθόλου. Δεν σκεπτόμαστε ούτε μια στιγμή ότι οι πραγματικοί δημιουργοί του κολοσσιαίου εκείνου εγχειρήματος δεν ήταν οι άνθρωποι αλλά τα θεία όντα που τους ενέπνεαν και τους καθοδηγούσαν. Οι άνθρωποι ήταν οι απλοί συντελεστές της αόρατης πρωτουργού και πρωταίτιας θείας δύναμης.

Είναι φυσικό μια δημιουργία αυτού του διαμετρήματος να μην μπορεί να γίνει κατανοητή από τις πεπλανημένες διάνοιες των ανθρώπων, παρά μόνο από τις πεφωτισμένες εκείνες υπάρξεις που γνωρίζουν πώς λειτουργεί και υφαίνεται ο δημιουργικός καμβάς της σχέσης μεταξύ θεού και ανθρώπου. Θα μπορούσαμε επίσης να πούμε ότι ο άνθρωπος κατά κανόνα προσεγγίζει τα πράγματα ειδωλολατρικά, με τη σκέψη δηλαδή και το συναίσθημα. Τοιουτοτρόπως λατρεύει τις εικόνες και τα είδωλα και αδυνατεί να δει την Ιδέα που κρύβεται πίσω από αυτά. Ο νους, όπως λέγει ο Κρισναμούρτι, είναι από τη φύση του ειδωλολατρικός, και για να προσπελάσουμε την Ιδέα πρέπει να το κάνουμε με την πνευματική μας ικανότητα, διότι η Ιδέα, όπως την αντιλαμβάνεται ο Πλάτων, είναι φύσεως πνευματικής και το όμοιο μόνο δια του ομοίου διαγιγνώσκεται. Τουτέστιν, το πνεύμα με το πνεύμα. Μόνο έτσι μπορούμε να διεισδύσουμε στην πηγή της δημιουργίας και να συλλάβουμε το μεγαλείο της, να το σεβασθούμε και να το εκτιμήσουμε δεόντως. Διαφορετικά, συμμετέχουμε σε ένα πολύ μικρό μέρος της ουσιαστικά ασήμαντο. Ο Κρισναμούρτι λέγει ότι δημιουργία υπάρχει μόνο κατά τη στιγμή της έμπνευσης, δηλαδή της επικοινωνίας με την Ιδέα, και ότι η αποτύπωση στη μορφή δεν είναι δημιουργία αλλά η άσκηση της τεχνικής επιδεξιότητας. Για τους πολλούς, η δημιουργός θεία δύναμη δεν αντιμετωπίζεται σαν κάτι υπαρκτό, σαν κάτι αενάως σε δράση, σαν ένα ζωοποιούν και ζωογόνο στοιχείο. Μπορεί να το προσεγγίζουν με το στόμα και να το επιλέγουν σαν θέμα συζήτησης και διανοητικής ενασχόλησης. Δεν μπορούν όμως να το βιώσουν, να το αισθανθούν, γι’ αυτό και το αντιπαρέρχονται και στέκονται μόνο στη μορφή χωρίς να διεισδύουν στο πνεύμα. Ένας φιλοσοφικός νους μπορεί μέσα από τη μορφή να μεταφερθεί νοερά στην Ιδέα, οπότε και θα αισθανθεί την ιερότητα του πράγματος. Όπως λέγει ο Πλάτων:

«Οι άνθρωποι δεν παραδέχονται ότι υπάρχει το ωραίο καθεαυτό, ούτε η Ιδέα του ωραίου αμετάβλητη κατά πάντα και πάντοτε, αλλά μόνο τα πολλά ωραία αναγνωρίζουν. Είναι φίλοι των ωραίων θεαμάτων και δεν ανέχονται να τους κάνεις λόγο για το ένα και απόλυτο ωραίο. Εκείνοι λοιπόν που παρατηρούν τα πολλά ωραία πράγματα, δεν βλέπουν όμως το ωραίο καθεαυτό, ούτε δύνανται να παρακολουθήσουν εκείνον που είναι σε θέση να τους το δείξει, αυτοί θα πούμε ότι έχουν απλώς γνώμες, καμία όμως γνώση των πραγμάτων. Απεναντίας δε, εκείνοι που παρατηρούν αυτά καθαυτά τα πράγματα και την αναλλοίωτη αυτών φύση, αυτοί δεν θα πούμε ότι γνωρίζουν και όχι απλώς ότι έχουν γνώμες; Και αυτοί μεν δεν θα πούμε ότι αγαπούν και ασπάζονται τα πράγματα που είναι αντικείμενα της επιστήμης, οι δε άλλοι τα πράγματα που είναι αντικείμενα της δοξασίας; Ότι αγαπούν και ευχαριστούνται με τις ωραίες φωνές, τα ωραία σχήματα και τα τοιαύτα, αλλά δεν ανέχονται να ακούσουν για το απόλυτα ωραίο ότι υπάρχει; Δεν θα τους αδικήσουμε αν τους ονομάσουμε φιλόδοξους, μάλλον, παρά φιλόσοφους.»

Υπάρχουν, λοιπόν, οι λάτρεις της εικόνας και αυτοί είναι οι πολλοί, και οι λάτρεις του πνεύματος, οι γνήσιοι φιλόσοφοι, οι αποκαλούμενοι και εραστές της σοφίας. Διότι, κατά την ταπεινή μου γνώμη, η σοφία και το κάλλος είναι δύο ιδιότητες ομοούσιες που προέρχονται από την ίδια πηγή. Ένας γνωστός σύγχρονος Άγγλος γλύπτης, ο Χένρυ Μουρ, αναφερόμενος στην αρχαιοελληνική τέχνη και αναγνωρίζοντας την ανωτερότητα της κλασικής γλυπτικής, έκανε την εξής δήλωση: «Το ελληνικό φως είναι, όπως λένε όλοι, κάτι που δεν μπορείς να το φαντασθείς προτού το βιώσεις.» Το εσωτερικό αυτό φως είναι εκείνο που προσέδωσε το μεγαλείο στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Χωρίς αυτό το φως, ο πολιτισμός αυτός δεν θα είχε την ακτινοβολία του και την παγκόσμια αναγνώριση. Δεν θα είχε περάσει στην αιωνιότητα και θα είχε λησμονηθεί εντελώς. Και αυτό διότι το απαστράπτον ελληνικό φως είναι ανέσπερο, είναι η ίδια η αιωνιότητα, και κάθε έργο που είναι απαύγασμα αυτού του φωτός φέρνει την ανεξίτηλη σφραγίδα της αιωνιότητας και χαρακτηρίζεται κλασικό. Εκατομμύρια ανθρώπων επισκέπτονται κάθε χρόνο τους ιερούς χώρους των αρχαιοελληνικών μνημείων για να θαυμάσουν την εξωτερική τους όψη και να ακούσουν το ιστορικό τους. Πολύ λίγοι όμως, ίσως ελάχιστοι, είναι εκείνοι που συγκινούνται πραγματικά όταν αντικρίζουν τα αρχιτεκτονικά αυτά θαύματα και μπορούν να εκτιμήσουν το μέγεθος τέτοιων επιτευγμάτων.



Η Επίσκεψη

Ένας από αυτούς, που εξύμνησε όσο κανείς άλλος τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, ήταν και ο Κρισναμούρτι. Για όσους δεν το γνωρίζουν, ο Κρισναμούρτι είχε επισκεφθεί την Ελλάδα τέσσερις φορές: Δεκέμβριο 1930, Ιούνιο 1933, Μάρτιο 1954 και Σεπτέμβριο 1956. Ενώ ήταν πιθανό να την επισκεπτόταν άλλη μια φορά το Σεπτέμβριο του 1986, αλλά δεν πρόλαβε καθώς το Φεβρουάριο της ίδιας χρονιά έφυγε από τη ζωή. Είχε εκφρασθεί με ασυνήθιστα θερμά λόγια για τη χώρα μας, κατά κύριο λόγο για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Ιδού πώς περιγράφει τις εντυπώσεις του από την πρώτη επίσκεψη στον Παρθενώνα:
«Ο Ναός έβλεπε τη γαλανή Μεσόγειο. Ήταν ερειπωμένος και το μόνο που απέμενε από αυτόν ήταν οι μαρμάρινες κολόνες. Είχε καταστραφεί σε κάποιο πόλεμο, αλλά ήταν ακόμη ιερό καταφύγιο. Με το χαρακτηριστικό αυτό είναι φανερό ότι αγγίζει την πνευματική διάσταση του έργου, διότι η ιερότητα είναι ιδιότητα καθαρά πνευματική. Βλέποντας τον χρυσό ήλιο να πέφτει στα μάρμαρα το σούρουπο, ένιωθες την ιερή ατμόσφαιρα χωρίς τους επισκέπτες και την ατέλειωτη φλυαρία τους γύρω σου. Υπήρχε ένα διατηρημένο άγαλμα της θεάς αλλά ήταν κλειδωμένο. Μπορούσες να το δεις μόνο σε ορισμένες ώρες και έτσι έχανες την ομορφιά της ιερότητας.»

Βλέπουμε ότι τονίζει συνεχώς την ιερότητα της ατμόσφαιρας του χώρου, των μνημείων, των αγαλμάτων. Αυτό ήταν κυρίως που τον ενδιέφερε και όχι τόσο το τοπίο και οι μορφές. Μια ιερότητα που προφανώς ο ίδιος αισθανόταν με κάποια λεπτότερη αίσθηση και όχι με τη σκέψη και το συναίσθημα. Το εγκώμιό του για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό δεν το έπλεκε μόνο όσο βρισκόταν στην Ελλάδα, αλλά και σε ομιλίες του σε άλλες χώρες πολύ μεταγενέστερα. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Ήταν, ίσως, ο μοναδικός αδιόριστος πρεσβευτής του πολιτιστικού πλούτου της χώρας μας. Σε ομιλία του στο Σάανεν της Ολλανδίας (1978 και 1979) έλεγε μεταξύ άλλων: «Η Δυτική τεχνολογία, η Δυτική νοοτροπία, η Δυτική θρησκεία, όλα στην πραγματικότητα πηγάζουν από την Ελλάδα. Η Δύση κατάγεται από τους Έλληνες, δεν είναι έτσι; Η δημοκρατία τους, το αναλυτικό τους πνεύμα, η επιστήμη τους, η φιλοσοφία τους, οι διάλογοι του Πλάτωνα κλπ. Η Δύση έχει γεννηθεί από την Ελλάδα.» Και στο Μαντράς της Ινδίας είχε πει τα εξής το 1978: «Αν μιλήσετε με ανθρώπους που ξέρουν, θα δείτε ότι από την Ελλάδα απλώθηκε στην Ευρώπη, και από εκεί στην Αμερική κλπ, η βασική αρχή της νοοτροπίας των Ελλήνων που ήταν το μέτρο (…). Μπορείτε να παρατηρήσετε το γεγονός ότι ο Ελληνικός πολιτισμός απλώθηκε σε όλη τη Δύση. Δεν είμαι ιστορικός αλλά μπορώ να το δω, μπορείς να το παρατηρείς.(…) Δεν υπάρχει αμφιβολία γι’ αυτό, δεν χρειάζεται να αμφιβάλλετε. Οι Έλληνες, όχι πως είμαι ειδικός αλλά έχω παρατηρήσει. Δεν έχω διαβάσει αλλά απλώς έχω παρατηρήσει πολύ, πάρα πολύ. Οι αρχαίοι Έλληνες είπαν ότι η σκέψη είναι το μέτρο.»

Αλήθεια, ποιος άλλος θα μπορούσε να προσφέρει αυτά τα λόγια με τόση δύναμη, τόση θέρμη, τόση κατάνυξη και, προ πάντων, τόση βεβαιότητα; Διερωτάται κανείς, αφού δεν είχε διαβάσει, δεν γνώριζε την ιστορία, πώς εκφραζόταν τόσο κατηγορηματικά, με τόση πεποίθηση για όσα είχαν συμβεί στην Ελλάδα και την αρχαιότητα; Τι εννοούσε όταν έλεγε ότι το είχε δει, το είχε παρατηρήσει πάρα πολύ; Με ποιο μάτι και σε ποια αρχεία; Ασφαλώς όχι με το φυσικό διότι με αυτό παρατηρούν όλοι και δεν βλέπουν τίποτε. Τότε με ποιο μάτι; Μήπως με τον ενορατικό οφθαλμό της ψυχής που μπορεί να παρατηρεί διαχρονικά και να βλέπει και να αισθάνεται πράγματα που είχαν συμβεί σε όλο το μήκος της ανθρώπινης ιστορίας; Μήπως μιλούσε βρισκόμενος κάτω από έμπνευση και είχε, έτσι, μια άμεση γνώση, άμεση αντίληψη των πραγμάτων εκείνης της εποχής; Κάποτε στην Ελβετία, καθώς συζητούσαν για την αρχαία Ελλάδα, ένας συνομιλητής του είπε: «Ξέρετε, κύριε, όσα λέτε μοιάζουν με όσα ξέρουμε πως είπε ο Σωκράτης, όπως το ‘γνώθι σ’ εαυτόν’, κ.α.;» «Έτσι μου έχουν πει», απάντησε, «αλλά εγώ δεν έχω διαβάσει ποτέ τίποτε.» «Δεν χρειάζεται, κύριε», του είπαν, «τα ξέρετε από μόνος σας.» Κι εκείνος ξέσπασε σε γέλια σαν παιδί που άκουσε κάποιο αστείο, χωρίς να δώσει την παραμικρή εντύπωση ότι κολακεύτηκε. Κάποιος άλλος είπε: «Διάβασα σε ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε τελευταία, ότι την πρώτη φορά που ανεβήκατε στην Ακρόπολη πέσατε στα γόνατα. Είναι αλήθεια;» «Ναι», απάντησε γελώντας.

Ο Κρισναμούρτι πίστευε ότι οι μεγάλοι πολιτισμοί ήταν δημιούργημα ολίγων προικισμένων ανθρώπων. Ήταν πεπεισμένος ότι τίποτε στον κόσμο δεν γίνεται από το πλήθος και ότι λίγοι μόνο κάνουν κάτι. Γι’ αυτό και είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το σύνολο της πολιτιστική εκείνης έκρηξης που είχε λάβει χώρα στην Ανατολή, προκλήθηκε από πολύ λίγους ανθρώπους. Καθώς επίσης, ότι η εκπληκτική επίδραση της Ελλάδας στην Ευρώπη ήταν πάλι έργο των πολύ ολίγων, οι οποίοι δεν σκέφθηκαν ποτέ τι πρόκειται να συμβεί στον υπόλοιπο κόσμο. Σε ένα γράμμα που είχε στείλει από την Αθήνα στην Λαίδη Έμιλυ, έγραφε μεταξύ άλλων: «Ποτέ μου δεν είχα δει κάτι τόσο όμορφο, τόσο απλό και δυνατό όσο ο Παρθενώνας. Ολόκληρη η Ακρόπολη είναι εκπληκτική. Σου κόβει την ανάσα και μπροστά της όλα τα άλλα δημιουργήματα της ανθρώπινης έκφρασης είναι χυδαία, μέτρια και γεμάτα σύγχυση. Τι άνθρωποι ήταν αυτοί οι υπέροχοι Έλληνες τότε! Πρέπει να δει κανείς τον Παρθενώνα για να καταλάβει ότι καθετί άλλο, που δεν βαδίζει στο δρόμο της αιωνιότητας, είναι ασήμαντο, γελοίο και ανόητο.»

Τα μόνα άλλα έργα τέχνης που μέχρι τότε τον είχαν συγκινήσει ήταν η Άπτερος Νίκη στο Μουσείο του Λούβρου, και μια πέτρινη κεφαλή του Βούδα στο Μουσείο της Βοστόνης. Ο ενθουσιασμός του όμως για την Ελλάδα ήταν υπέρμετρος και ασυγκράτητος όταν έγραφε στην Λαίδη Έμιλυ ότι: «Μοιάζει με την Καλιφόρνια αλλά είναι πιο όμορφη, πιο ώριμη. Ο αέρας είναι απαλός και οι άνθρωποι τρομερά φιλικοί. Υπέροχος τόπος για να μείνει κανείς. Βιολετί λόφοι γεμάτοι με λουλούδια, αμπελώνες, κυπαρίσσια, ελιές και άγρια θυμάρια με πορφυρά άνθη. Τι τόπος! Η Ακρόπολη δεν έχει το ταίρι της και είμαι ερωτευμένος με μια κυρία που δυστυχώς είναι από μάρμαρο. Η τύχη μου, βλέπετε. Είναι η θεά της Δικαιοσύνης, η Θέμις. Είναι πραγματικά υπέροχη και μου έκλεψε την καρδιά.»

Αξιοπρόσεκτο είναι το γεγονός ότι μέχρι το τέλος της ζωής αναφερόταν στην Ακρόπολη και στον Παρθενώνα, τόσο στις ομιλίες του όσο και στο ημερολόγιό του. Λίγα χρόνια πριν το θάνατό του έλεγε (Σάανεν): «Όταν πας στην Ελλάδα και δεις για πρώτη φορά τον Παρθενώνα, νιώθεις ότι όλα στο χώρο εκείνο έχουν τόσο σπάνια σπουδαιότητα. Η ομορφιά του, τα χρώματά του με φόντο τον ουρανό, όλο το μεγαλείο του ελληνικού πολιτισμού, που θέλεις να γονατίσεις.» Στο αποκορύφωμα του εγκωμιασμού του έφθασε περί το τέλος της ζωής του, όταν σε ένα διάλογο με δασκάλους στο Rishi Valley, το 1985, για πρώτη φορά εξηγεί πώς πίστευε ο ίδιος ότι κτίσθηκε ο Παρθενώνας και γιατί υποκλινόταν μπροστά του με τόσο βαθύ σεβασμό και κατάνυξη. Με μεγάλη ευλάβεια και ταπεινότητα προς το θείον, τα λόγια που απεύθυνε προς τους συνομιλητές του αποτελούσαν ουσιαστικά έναν ύμνο προς την θεά Αθηνά, την οποία αναγνωρίζει ως την αόρατη δημιουργό το μεγάλου εκείνου πολιτισμού. «Δεν μπορούμε, κύριοι, να κάνουμε τίποτε μόνοι μας στον κόσμο. Τίποτε.» δήλωνε κατηγορηματικά. «Ο Παρθενώνας δεν κτίσθηκε από έναν άνθρωπο που απλώς στοίβαζε πέτρες. Υπήρχε μια αίσθηση για την Αθηνά (δεν θέλω να μπλεχτώ εδώ με αυτή την ιστορία) που έφτιαξε όλα αυτά με μια τρομακτική Νοημοσύνη.» Κάποιος παρενέβη ρωτώντας: «Ναι, αλλά δεν υπάρχει εδώ κάποιος στόχος;» Ο Κρισναμούρτι απάντησε: «Όχι, όχι. Μιλάω για την αίσθηση της θεάς, την Αθηνά, την θεά της Σοφίας. Εντάξει; Την αίσθησή της. Δεν μιλάω για τη μορφή της θεάς. Αυτό έρχεται μετά, δηλαδή το άγαλμά της.»

Ορίστε, λοιπόν, γιατί δεν ξεχνούσε ποτέ τον Παρθενώνα. Διότι είχε την ακλόνητη πεποίθηση, μάλλον την απόλυτη αίσθηση, ότι πίσω από τον μαρμάρινο Ναό υπήρχε το χέρι της θεότητας στο οποίο έγκειται η ιερότητα και η διαχρονικότητα. «Τα έργα των θεών μπορεί να πεθαίνουν, όχι όμως οι θεοί», όπως έλεγε ο Σοφοκλής. Κατά τη διάρκεια ενός γεύματος τον Απρίλιο 1982, ο Κρισναμούρτι άρχισε πάλι μια συζήτηση για την αρχαία Ελλάδα και την τεράστια επιτυχία της να κληροδοτήσει ως τις ημέρες μας τις βασικές ιδέες της και τους θεσμούς της στον κόσμο. Κάποιος που καθόταν δίπλα του, άρχισε να του λέει: «Η πολιτική, πολιτιστική και επιστημονική επιρροή της βρίσκεται παντού. Η όξινη βροχή και τα οξέα διαβρώνουν με μεγαλύτερη ταχύτητα αυτό το μαρμάρινο μνημείο που έχει επιζήσει σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια. Σε μερικές δεκαετίες, όλο αυτό το ανεπανάληπτο αριστούργημα θα είναι….». Καθώς μιλούσε, ο Κρισναμούρτι γύρισε προς το μέρος του και μια έκφραση οδύνης διαπέρασε το πρόσωπό του. Τον διέκοψε απότομα, λέγοντας με έναν τόνο τρομερού πόνου στη φωνή του: «Όχι, κύριε. Σας παρακαλώ μη μιλάτε άλλο γι’ αυτό.» Είχε ίσως και κάποιο προσωπικό λόγο για τη θλίψη του αυτή. Ήταν και αυτός ένα σκεύος εκλογής της υπέρτατης θείας δύναμης, που όπως εκμυστηρεύθηκε στη Μαίρη Λάτιενς κατά τις τελευταίες στιγμές της ζωής του:
«Η απέραντη αυτή ενέργεια, αυτή η Νοημοσύνη, εδώ και χρόνια χρησιμοποιούσε αυτό το σώμα. Δεν νομίζω ότι οι άνθρωποι κατάλαβαν τι τρομακτική ενέργεια και νοημοσύνη πέρασε μέσα σε αυτό. Είναι μια δωδεκακύλινδρη μηχανή. Κανείς. Ας μην υποκριθεί κανείς. Κανείς, το επαναλαμβάνω, κανείς από εμάς ή από τον κόσμο δεν ξέρει τι συνέβη. Το ξέρω. Και τώρα, ύστερα από εβδομήντα χρόνια έφθασε το τέλος. Όταν θα φύγει αυτός, θα φύγει κι εκείνη. Δεν υπάρχει συνείδηση που να μείνει πίσω από εκείνη τη συνείδηση, από εκείνη την κατάσταση.»

Κάπως έτσι έφθασε στο τέλος του και ο αρχαίος Ελληνικός πολιτισμός. Σιώπησε η Πυθία, σταμάτησαν οι χρησμοί, τελείωσε η δημιουργική περίοδος. Ο Χρυσούς Αιών έκανε τον κύκλο του. Το Χρυσό Γένος, όμως, παραμένει. Όταν ύστερα από πολλά χρόνια οι δυνάμεις αυτές ξαναγυρίσουν, τότε, όπως υποστηρίζει ο Πλούταρχος, οι χρησμοί σαν μουσικά όργανα θα βρουν τη φωνή τους καθότι εκείνοι που μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν θα είναι παρόντες και θα τα φροντίζουν.

ΠΗΓΗ

Ελπίζω vα πέρασες μια ήσυχη νύχτα, vα σε περίμενε μια ωραία ανατολή έξω από το παράθυρό σου και vα μπόρεσες vα κοιτάξεις γαλήvια τα βραδινά αστέρια πριν πας για ύπνο. Πόσο λίγο ξέρουμε από αγάπη, από τηv εκπληκτική τρυφερότητα και «δύναμή» της, πόσο εύκολα χρησιμοποιούμε τη λέξη αγάπη, τη χρησιμοποιεί ο στρατηγός, τη χρησιμοποιεί ο χασάπης, τη χρησιμοποιεί ο πλούσιος, όπως τη χρησιμοποιούv και τα vεαρά αγόρια και κορίτσια. Αλλά πόσο λίγα ξέρουv γι'; αυτήv! Δεv ξέρουv τηv απεραvτοσύvη της, δεν ξέρουν ότι είvαι αθάvατη, δεν ξέρουν πόσο αvεξιχvίαστη είvαι... Ν'; αγαπάς σημαίvει vα έχεις επίγvωση της αιωvιότητας.

Τι πράγμα είvαι οι σχέσεις και πόσο εύκολα πέφτουμε στη συvήθεια κάποιας συγκεκριμέvης σχέσης, θεωρούμε τα πράγματα δεδομέvα, αποδεχόμαστε τηv κατάσταση και δεv είvαι αvεκτή καμιά αλλαγή, δε δεχόμαστε καμία κίvηση προς τηv αβεβαιότητα, ούτε για έvα λεπτό. Όλα είvαι τόσο καλά ρυθμισμέvα, τόσο στέρεα φτιαγμέvα, τόσο δεσμευμέvα, που δεv υπάρχει καμία ελπίδα για λίγη φρεσκάδα, για μια καθαρή αvαζωογοvητική αvοιξιάτικη αvάσα. Αυτά κι άλλα πολλά τα οvομάζουμε σχέσεις. Αv παρατηρήσουμε από κοvτά, οι σχέσεις είvαι κάτι πολύ πιο λεπτό, κάτι πιο γοργό κι από τηv αστραπή, πιο αχαvές κι από τη γη, γιατί οι σχέσεις είvαι η ίδια ζωή. Κι η ζωή μας είvαι σύγκρουση. Θέλουμε vα κάvουμε τις σχέσεις χοvτροκομέvες, ωμές, εύκολες. Έτσι χάvουv τηv ευωδιά τους, τηv ομορφιά τους. Όλα τούτα συμβαίvουv γιατί δεv αγαπάμε, κι η αγάπη, φυσικά, είvαι το σπουδαιότερο απ'; όλα, γιατί μέσα σ'; αυτήv πρέπει vα εγκαταλείψει καvείς ολοκληρωτικά τοv εαυτό του.

Αυτή ακριβώς η ιδιότητα της φρεσκάδας, του καιvούριου, είvαι ουσιαστική, αλλιώς η ζωή γίvεται ρουτίvα, συvήθεια, και η αγάπη δεv είvαι συvήθεια, δεv είvαι κάτι βαρετό. Oι περισσότεροι άvθρωποι έχουv χάσει το αίσθημα της έκπληξης. Θεωρούv τα πάvτα δεδομέvα κι αυτή η αίσθηση της ασφάλειας καταστρέφει τηv ελευθερία και τις εκπλήξεις της αβεβαιότητας.

Σχεδιάζουμε πράγματα για το μακριvό μέλλοv, μακριά από το παρόv. Αλλά η προσοχή που χρειάζεται κανείς για vα καταvοήσει, βρίσκεται πάvτα στο παρόv. Στηv προσοχή υπάρχει πάvτα μια αίσθηση αμεσότητας. Το vα είvαι καvείς ξεκάθαρος στις προθέσεις του είvαι πολύ επίποvη δουλειά, η πρόθεση είvαι σαv μια φλόγα, που προτρέπει κάποιοv ακατάπαυστα vα καταvοήσει. Να είσαι ξεκάθαρη στις προθέσεις σου και θα δεις, τα πράγματα θα κυλήσουv από μόvα τους. Το vα είvαι καvείς ξεκάθαρος, κάθε στιγμή, είvαι ό,τι ακριβώς χρειάζεται, αλλά δεv είvαι τόσο εύκολο όσο ακούγεται. Πρέπει καvείς vα καθαρίσει τη γη για τοv καιvούριο σπόρο, κι από τη στιγμή που θα φυτευτεί ο σπόρος, με τη δική του ζωτικότητα και δύvαμη θα έρθουv οι καρποί και ο vέος σπόρος. Η εξωτερική ομορφιά δεv κρατάει ποτέ, φθείρεται πάvτα όταv δεv υπάρχει εσωτερική χαρά κι ευχαρίστηση. Καλλιεργούμε κάθε τι το εξωτερικό, δίvοvτας πολύ λίγη προσοχή σε όσα βρίσκοvται μέσα μας, αλλά το μέσα είvαι που τρώει πάvτα το έξω. Το σκουλήκι που καταστρέφει τη φρεσκάδα του μήλου βρίσκεται μέσα του.

ΠΗΓΗ

Ερώτηση: Είναι η Ψυχή μία πραγματικότητα;

Κρισναμούρτι: «Θα ζητήσω ξανά από το ακροατήριο να ακούσει χωρίς προκατάληψη, χωρίς μισαλλοδοξία σε αυτό το σημείο. Όταν μιλάτε για την «Ψυχή» εννοείτε κάτι ανάμεσα στο υλικό και στο πνευματικό, μεταξύ σώματος και Θεού. Έτσι έχετε διαχωρίσει τη ζωή σε ύλη, πνεύμα και Θεό.

Δεν είναι έτσι; Αν θα μπορούσα να το πω αυτό, εσείς που μιλάτε για την «Ψυχή», δεν γνωρίζετε τίποτε για αυτό, το αποδέχεστε απλώς ως αρχή, ή είναι βασισμένο πάνω σε κάποια
ελπίδα, πάνω σε μια ανεκπλήρωτη προσμονή. Έχετε δεχτεί ως αρχή πολλές θεμελιώδεις ιδέες, όπως έχετε αποδεχτεί την «Ψυχή», σαν να είναι μια πραγματικότητα.

Παρακαλώ λάβετε υπ` όψιν σας τι πρόκειται να πω, χωρίς προκατάληψη, είτε υπέρ ή εναντίον της ιδέας της Ψυχής, και χωρίς καθόλου προκαθορισμένες ιδέες, προκειμένου να ανακαλύψουμε τι είναι αληθινό. Η μόνη πραγματικότητα, της οποίας είμαστε γνώστες, με την οποία πρέπει να απασχολούμαστε, είναι ο πόνος. Έχουμε συνείδηση αυτής της διαρκούς μη ολοκλήρωσης, του περιορισμού, της έλλειψης πληρότητας η οποία προκαλεί σύγκρουση και πόνο.

Αυτή η συναίσθηση της θλίψης είναι η μόνη πραγματικότητα από την οποία μπορείτε να ξεκινήσετε, και είναι μόνο όταν κατανοείτε την αιτία των πόνων και όταν είστε συνειδητά απελευθερωμένοι από αυτήν, που έρχεται η έκσταση της πραγματικότητας. Όταν ο νους έχει απαλλαχθεί από όλες τις ψευδαισθήσεις και τις ελπίδες, τότε υπάρχει η μακαριότητα της πραγματικότητας.

Μέσα από όλη αυτή τη σύγκρουση και την αθλιότητα, κανείς αισθάνεται πως πρέπει να υπάρχει μια πραγματικότητα, ένας Θεός, μια απεριόριστη νοημοσύνη, ή όπως κανείς μπορεί να το ονομάσει. Αυτό το αίσθημα μπορεί απλώς να είναι μια αντίδραση σε αυτή την οδύνη, και επομένως αναληθές, και έτσι η αναζήτησή του πρέπει να οδηγεί σε αυξανόμενες ψευδαισθήσεις, ή μπορεί να είναι η εγγενής επιθυμία να ανακαλύψει κανείς την αλήθεια, η οποία όμως δεν μπορεί να μετρηθεί ή να συστηματοποιηθεί. Αν μπορέσουμε να ανακαλύψουμε τι είναι αυτό που δημιουργεί τη σύγκρουση και ποιός είναι ο δημιουργός της θλίψης, τότε ξεριζώνοντας την αιτία αυτού, μπορεί να υπάρξει η αληθινή ευτυχία του ανθρώπου. Αυτή η σχεδόν ακατάπαυστη μάχη, η φαινομενικά ατελείωτη θλίψη, δημιουργείται από εκείνη την περιορισμένη συνείδηση που αποκαλούμε ως «Εγώ». Έχουμε δημιουργήσει για τους εαυτούς μας πολλές ψεύτικες αξίες, λανθασμένα ιδανικά, στα οποία ο νους έχει γίνει υπόδουλος.

Υπάρχει ένας διαρκής αγώνας που λαμβάνει χώρα ανάμεσα σε αυτές τις ψευδαισθήσεις και στο παρόν, και θα υπάρχει για πάντα σύγκρουση όσο υπάρχουν αυτές οι αυτοπροστατευτικές ψευδαισθήσεις. Αυτή η σύγκρουση δημιουργεί στο Κρισναμούρτι νου μας την ιδέα του ξεχωριστού, του «Εγώ». Έτσι μέσω αυτής της περιορισμένης συνείδησης, επέρχεται ο διαχωρισμός ως προς το «Εγώ» που είναι εφήμερο, και το «Εγώ» που είναι μόνιμο, αιώνιο. Όταν ο νους είναι απόλυτα ελεύθερος από τις αυτοπροστατευτικές ψευδαισθήσεις και τις λανθασμένες αρχές οι οποίες είναι αποτέλεσμα αυτής της περιορισμένης συνείδησης και των πολλών ανοησιών της, τότε καθένας θα συνειδητοποιήσει για τον εαυτό του αν υπάρχει αλήθεια ή όχι.

Αν θα έλεγα πως υπάρχει Ψυχή, το μόνο που θα έκανα, θα ήταν να προσθέσω μια ακόμη πίστη στις πολλές που ήδη έχετε. Έτσι τι αξία θα είχε; Αντίθετα, η μόνη πραγματικότητα την οποία γνωρίζουμε, είναι αυτός ο αγώνας, αυτός ο πόνος, αυτή η εκμετάλλευση στην οποία έχουμε γίνει υπόδουλοι, και συνειδητά απελευθερώνοντας τον εαυτό μας από αυτά και όχι διαφεύγοντας από αυτά, θα διακρίνουμε το διαρκές μέσα στο πρόσκαιρο, το αληθινό μέσα στη πλάνη.»

Ερώτηση: Πιστεύετε στην αθανασία της Ψυχής;

Κρισναμούρτι: «Η ιδέα της Ψυχής βασίζεται πάνω στην αρχή και στην ελπίδα. Σας παρακαλώ, πριν προχωρήσω βαθύτερα σε αυτό, να μην κρατήσετε αμυντική στάση. Προσπαθούμε να ανακαλύψουμε τι είναι αληθινό, όχι τι είναι παραδοσιακό, όχι τι πιστεύετε, έτσι πρέπει να διερευνήσουμε αν υπάρχει κάτι τέτοιο όπως η Ψυχή. Για να διακρίνουμε, θα πρέπει να είστε χωρίς προκατάληψη, είτε υπέρ, είτε εναντίον αυτού.

Έχουμε δημιουργήσει μέσω της επιθυμίας μας για αθανασία, την ιδέα της Ψυχής. Καθώς θεωρούμε ότι δεν μπορούμε να κατανοήσουμε αυτόν τον κόσμο, με όλες του τις οδύνες, τις δυστυχίες και τις εκμεταλλεύσεις, θέλουμε να ζήσουμε σε έναν άλλο κόσμο με πιο πλήρη τρόπο, πιο ολοκληρωμένα. Θεωρούμε πως πρέπει να υπάρχει κάποια άλλη οντότητα, η οποία είναι πιο πνευματική από αυτό. Η ιδέα της ψυχής είναι βασισμένη θεμελιωδώς σε μια εγωιστική συνέχιση.

Τώρα η πραγματικότητα, ή αλήθεια ή Θεός, ή οποιαδήποτε ονομασία επιθυμείτε να αποδώσετε, δεν είναι εγωιστική, προσωπική συνείδηση. Όταν αναζητάτε ασφάλεια, συνέχιση, θεωρείτε την Ψυχή χωριστή από την πραγματικότητα. Έχοντας κάνει αυτό τον διαχωρισμό, ρωτάτε, «Είναι αθάνατη;» Όταν ο νους είναι ελεύθερος από την περιορισμένη του συνείδηση με την επιθυμία της για συνέχιση, τότε υπάρχει αθανασία, όχι προσωπική ή ατομική συνέχιση, αλλά στη ζωή.

Η ψευδαίσθηση μπορεί να διαιρεθεί σε πολλές, ενώ η αλήθεια δεν μπορεί. Καθώς ο νους δημιουργεί την ψευδαίσθηση, διαιρείται σε κάτι μόνιμο, το οποίο αποκαλεί ως Ψυχή, και στο παροδικό, την εφήμερη ύπαρξη. Αυτός ο διαχωρισμός απλώς δημιουργεί περισσότερες ψευδαισθήσεις.

Όταν ο νους είναι ελεύθερος από κάθε περιορισμό, τότε υπάρχει αθανασία. Όμως πρέπει να διακρίνετε ποιοί είναι οι περιορισμοί οι οποίοι εμποδίζουν το νου από το να ζει ολοκληρωτικά. Η ίδια η επιθυμία για συνέχιση είναι ο μεγαλύτερος περιορισμός. Αυτή η επιθυμία είναι το επακόλουθο της μνήμης η οποία δρα σαν οδηγός, σαν μια προειδοποίηση της αυτοπροστασίας ενάντια στη ζωή, εμπειρία. Από αυτό γεννιέται η δύναμη που σας κάνει να μιμείστε, να συμμορφώνεστε, να υποτάσσεστε στην εξουσία, και έτσι υπάρχει ένας συνεχής φόβος. Όλα αυτά τείνουν να διαμορφώσουν την ιδέα του «Εγώ» η οποία λαχταρά για συνέχιση. Όταν ο νους είναι ελεύθερος από αυτόν τον εγωισμό, ο οποίος εκφράζεται με ποικίλους τρόπους, τότε υπάρχει πραγματικότητα, ή αποκαλέστε την όπως θέλετε. Όταν υπάρχει αυτή η αίσθηση της Θεϊκότητας δεν ανήκετε σε καμία θρησκεία, σε καμία ομάδα ανθρώπων, σε καμία οικογένεια. Μόνο όταν έχετε χάσει αυτήν την αίσθηση της Θεϊκότητας γίνεστε πραγματικά θρησκευόμενοι. Όσο ο νους δεν είναι ευάλωτος στην κίνηση, στο γοργό ρεύμα της ζωής, δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικότητα. Ο νους πρέπει να είναι εντελώς απογυμνωμένος, απροστάτευτος για να ακολουθήσει τις αναζητήσεις της Αλήθειας.»


19 Ιουλίου, 1935
ΠΗΓΗ

Όταν είμαστε νέοι, τότε είναι ακριβώς ο καιρός να είμαστε δυσαρεστημένοι όχι μόνο με τον εαυτό μας αλλά και με τα πράγματα γύρω μας. Οι νέοι, αν είναι κάπως ζωντανοί, είναι γεμάτοι από ελπίδες και δυσαρέσκεια. Και πρέπει να είναι, γιατί διαφορετικά είναι ήδη γέροι και πεθαμένοι. Και οι γέροι είναι εκείνοι που ήταν κάποτε δυσαρεστημένοι αλλά έχουν καταπνίξει επιτυχώς αυτή τη φλόγα και έχουν βρει εξασφάλιση και άνεση κατά διαφόρους τρόπους. Ποθούν τη μονιμότητα για τον εαυτό τους και την οικογένειά τους, ποθούν διακαώς τη βεβαιότητα στις ιδέες τους, στις σχέσεις τους, στα αποκτήματά τους. Έτσι, όταν αισθάνονται το ανικανοποίητο, απορροφούνται από τις ευθύνες τους, τις εργασίες του ή από οτιδήποτε άλλο, ώστε να ξεφύγουν από το ανησυχαστικό αίσθημα του ανικανοποίητου.

Οι περισσότεροι άνθρωποι ζητούν επιτυχία αυτής ή εκείνης της μορφής, είτε στον αθλητισμό είτε στον κόσμο των επιχειρήσεων ή στην πολιτική. Όλοι μας θέλουμε να βρισκόμαστε στην κορυφή, και αυτή η επιθυμία δημιουργεί διαρκή σύγκρουση μέσα μας και προς τον πλησίον μας, και οδηγεί στον ανταγωνισμό, στο φθόνο, την έχθρα και τελικά στον πόλεμο. Εφόσον η επιτυχία γίνεται σκοπός, δεν μπορούμε να απαλλαγούμε από το φόβο, γιατί η επιθυμία να επιτύχουμε προκαλεί αναπότρεπτα το φόβο της αποτυχίας. Αυτός είναι ο λόγος που οι νέοι δε θα έπρεπε να διδάσκονται να λατρεύουν την επιτυχία.

Οι περασμένες γενιές, με τις φιλοδοξίες τους, τις παραδόσεις και τα ιδεώδη τους έχουν φέρει στον κόσμο αθλιότητα και καταστροφή. Ίσως οι ερχόμενες γενιές, με τον ορθό τρόπο εκπαίδευσης, να μπορέσουν να βάλουν ένα τέλος σε αυτό το χάος και να δημιουργήσουν μια πιο ευχάριστη κοινωνική τάξη. Αν όσοι είναι νέοι έχουν το πνεύμα της έρευνας, αν διαρκώς αναζητούν την αλήθεια όλων των πραγμάτων, πολιτικών και θρησκευτικών, προσωπικών και περιβαλλοντολογικών, τότε οι νέοι θα έχουν μεγάλη σημασία και υπάρχει ελπίδα για ένα καλύτερο κόσμο. Η πρόθυμη έρευνα των νέων αμβλύνεται από τις πατριαρχικές μας διαβεβαιώσεις, την υπεροπτική ανυπομονησία μας και από τον τρόπο που συχνά αγνοούμε τις ερωτήσεις τους, επειδή φοβόμαστε το τι θα μπορούσαν να μας ρωτήσουν. Δεν τροφοδοτούμε τη δυσαρέσκειά τους, επειδή εμείς οι ίδιοι έχουμε πάψει να ρωτάμε.

Θα οφείλαμε να μάθουμε να σκεπτόμαστε καθαρά και χωρίς προκατάληψη, ώστε να μην εξαρτόμαστε εσωτερικά ούτε να έχουμε φόβο. Η ανεξαρτησία δεν είναι κάτι για το χρωματιστό χρώμα του χάρτη που το ονομάζουμε πατρίδα μας, αλλά για τον εαυτό μας σαν άτομα. Μολονότι εξωτερικά εξαρτόμαστε ο ένας από τον άλλο, αυτή η αλληλεξάρτηση δεν γίνεται σκληρή ή καταπιεστική αν είμαστε εσωτερικά ελεύθεροι από τον πόθο για δύναμη, για κοινωνική θέση και για αυθεντία. Πρέπει να καταλάβουμε το αίσθημα του ανικανοποίητου που οι περισσότεροι το φοβόμαστε. Το ανικανοποίητο μπορεί να φέρει εκείνο που φαίνεται σαν αταξία. Αν όμως οδηγεί όπως θα όφειλε, στη γνώση του εαυτού μας και στην αυταπάρνηση, θα δημιουργήσει τότε μια νέα κοινωνική τάξη και διαρκή ειρήνη. Με την αυταπάρνηση έρχεται αμέτρητη χαρά.

Αν εμείς που είμαστε μεγαλύτεροι μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά καθώς αναπτύσσονται να σκέπτονται καθαρά και χωρίς πάθος, να αγαπούν και να μην προκαλούν εχθρότητα, τι περισσότερο μπορούμε να κάνουμε; Αν όμως εμείς διαρκώς πολεμούμε ο ένας τον άλλο, αν είμαστε ανίκανοι να φέρουμε ειρήνη και τάξη στον κόσμο μεταμορφώνοντας βαθιά τον εαυτό μας, τι αξία έχουν τα ιερά βιβλία και οι μύθοι των διαφόρων θρησκειών;
Το ανικανοποίητο είναι το μέσον για την ελευθερία, αλλά για να ψάξει κανείς να ανακαλύψει χωρίς προκατάληψη, δεν πρέπει να υπάρχει καμιά από τις συναισθηματικές εκείνες σπατάλες που συχνά παίρνουν τη μορφή πολιτικών συγκεντρώσεων, διακηρύξεων συνθημάτων, της αναζήτησης ενός πνευματικού διδασκάλου και των θρησκευτικών τελετών διαφόρων ειδών. Αυτή η διασπορά αμβλύνει το νου και την καρδιά και τα κάνει ανίκανα για μια βαθιά γνώση, και επομένως μπορούν εύκολα να διαπλαστούν από τις περιστάσεις και το φόβο. Ο ένθερμος πόθος για έρευνα και όχι η εύκολη μίμηση του πλήθους, θα φέρει μια νέα κατανόηση των τρόπων με τους οποίους ενεργεί η ζωή.



(Πηγή: «Η Εκπαίδευση και η σημασία της ζωής»)
via

Όταν αποκαλείς τον εαυτό σου Ινδό, μουσουλμάνο, χριστιανό, ευρωπαίο ή ο,τιδήποτε άλλο, υιοθετείς τη βία. Καταλαβαίνεις το γιατί; Γιατί διαχωρίζεις τον εαυτό σου από την υπόλοιπη ανθρωπότητα, Κι ο διαχωρισμός για λόγους πίστης, εθνικότητας ή παράδοσης, γεννά τη βία.

Εάν όλη μου τη ζωή ήμουν βίαιος, τότε η αντίδρασή μου φυσικά θα είναι βίαιη. Αλλά εάν έχω ζήσει χωρίς βία –όχι μόνο φυσική βία αλλά και ψυχολογική βία, που είναι η επιθετικότητα, ο ανταγωνισμός, η σύγκριση, η μίμηση, η προσαρμογή (όλα αυτά είναι μέρος της βίας)– αν έχω ζήσει όπως έζησε ο Κ., τότε, όταν δεχτούν επίθεση ο φίλος μου ή η αδελφή μου ή η γυναίκα μου, θα αντιδράσω σύμφωνα με τον τρόπο που έχω ζήσει. Καταλαβαίνετε; Εξαρτάται από το πώς έχω ζήσει. Η τέχνη της ζωής είναι η μεγαλύτερη τέχνη απ' όλες. Να ζει κανείς όχι σύμφωνα με αυτά που είπε κάποιος άλλος, αλλά έχοντας βρει για τον εαυτό του την υπέρτατη αυτή τέχνη.

Η ζωή έγινε τυποποιημένη και χωρίς νόημα, με πόλεις με υπερπληθυσμό, ατέλειωτους αυτοκινητόδρομους και όλα τα’ άλλα. Τι έχετε να προσφέρετε στους νέους; Τι έχετε να τους δώσετε – τις ανησυχίες σας, τα προβλήματά σας, τα παράλογα κατορθώματά σας; Φυσικά κάθε νοήμον πρόσωπο πρέπει να επαναστατήσει εναντίον όλων αυτών. Αυτή η ίδια όμως η εξέγερση έχει μέσα της το σπόρο του κομφορμισμού: προσαρμογή μέσα στη δική σας ομάδα και αντίθεση προς μιαν άλλη ομάδα. Οι νέοι ξεκινάνε επαναστατώντας εναντίον του κομφορμισμού και καταλήγουν προσαρμοζόμενοι με τον πιο παράλογο τρόπο, το ίδιο ακριβώς ολοκληρωτικά.

Ζήσατε για την ευχαρίστηση και αυτοί θέλουν να ζήσουν για το δικό τους είδος ευχαρίστησης. Βοηθήσατε να γίνουν πόλεμοι και φυσικά είναι εναντίον του πολέμου. Καθετί που έχετε κάνει, χτίσει ή δημιουργήσει είναι για την υλική ευημερία που έχει τη θέση της, όταν όμως γίνει αυτή καθαυτή σκοπός, τότε αρχίζει το χάος.

Αναρωτιέται κανείς εάν πραγματικά αγαπάτε τα παιδιά σας. Μπορεί να τα φροντίζετε όταν είναι πολύ μικρά, να τους δίνετε αυτό που θέλουν, να τους δίνετε την καλύτερη τροφή, να τα κακομαθαίνετε, να τους μεταχειρίζεστε σαν παιχνίδια και να τα χρησιμοποιείτε για δική σας ικανοποίηση και ευχαρίστηση. Σ’ αυτό δεν υπάρχει ποτέ κανένας φραγμός, ποτέ μια αίσθηση λιτότητας, που δεν είναι η τραχύτητα του μοναχού. Έχετε μιαν ιδέα ότι πρέπει να κινηθούν ελεύθερα, ότι δεν πρέπει να καταπιεστούν, ότι δεν πρέπει να τους πουν τι να κάνουν, ακολουθείτε αυτό που συνιστούν οι ειδικοί και αυτό που λένε οι ψυχολόγοι. Δημιουργείτε μια γενιά χωρίς φραγμό και όταν επαναστατήσουν τρομοκρατείστε ή ευχαριστιέστε, ανάλογα με τις προκαθορισμένες μεταβολές σας. Είστε λοιπόν υπεύθυνοι για όλα αυτά.

Κατά βάθος θέλετε να συμβιβαστούν, όχι στο δικό σας υπόδειγμα σα γονείς, αλλά στη δομή μιας κοινωνικής τάξεως που είναι αυτή καθαυτή διεφθαρμένη. Τρομοκρατείστε όταν τα περιφρονούν όλα αυτά αλλά κατά ένα παράξενο τρόπο το θαυμάζετε, διότι κατά βάθος ποθείτε αυτή την αλλαγή που ποτέ δεν ήρθε, που ποτέ δεν κάνατε κάτι γα να έρθει.

Προσπαθήσατε να δώσετε αξία σε μια ζωή που έχει πολύ μικρό νόημα, που είναι ρηχή και ασήμαντη και αποτυγχάνοντας σ’ αυτό προσπαθείτε να τη διευρύνετε στο ίδιο επίπεδο. Αυτή η διεύρυνση μπορεί να συνεχιστεί αδιάκοπα αλλά δεν έχει βάθος, δεν έχει εμβρίθεια. Η οριζόντια κίνηση θα οδηγήσει σ’ όλα τα μέρη που είναι συναρπαστικά και διασκεδαστικά, η ζωή όμως παραμένει πολύ ρηχή.

Για ένα νου που πραγματικά αναζητά, όχι απλώς και μόνο εξετάζοντας με τις λέξεις ή παραβάλλοντας διανοητικά υποθέσεις, για ένα νου που αναζητά, η οριζόντια κίνηση έχει πολύ μικρή σημασία. Δεν μπορεί να προσφέρει τίποτα εκτός από το πολύ φανερό και έτσι η εξέγερση γίνεται πάντα επιπόλαια επειδή εξακολουθεί να κινείται στην ίδια κατεύθυνση – εξωτερική, πολιτική, μεταρρυθμιστική κ.ο.κ. Η μόνη επανάσταση είναι μέσα μας. Δεν είναι οριζόντια αλλά κάθετη – κάτω και επάνω. Η εσωτερική κίνηση μέσα μας δεν είναι ποτέ οριζόντια και επειδή είναι εσωτερική έχει αμέτρητο βάθος. Και όταν υπάρχει πραγματικά αυτή η έκταση του βάθους η κίνηση δεν είναι ούτε οριζόντια ούτε κάθετη.
ΠΗΓΗ