Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα συνεντεύξεις. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα συνεντεύξεις. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
19 Ιουλίου 2012
Φοιτητής ετών… 92!
Φοιτητής ετών… 92!
Κώστας Γεωργιάδης: Ο μεγαλύτερος σε ηλικία φοιτητής του Πανεπιστημίου Κύπρου
Έκανε πραγματικότητα της ζωής του, τη ρήση ενός από τους μεγαλύτερους στοχαστές και φιλόσοφους της αρχαιότητας, το «γηράσκω αεί διδασκόμενος» του Σωκράτη. Ο λόγος για τον κ. Κώστα Γεωργιάδη, ο οποίος παρότι διανύει τη δέκατη δεκαετία της ζωής του, με νεανικό ζήλο παρακολουθεί ανελλιπώς τα μαθήματα Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Κοινωνικών και Πολιτικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου, ενώ νωρίτερα ολοκλήρωσε τη μέση εκπαίδευσή του φοιτώντας στο νυχτερινό σχολείο.
Έτσι εκπληρώνει ένα όνειρο ζωής, όπως λέει και ο ίδιος, και εξηγεί ότι η επιθυμία του πάντα ήταν να εμπλουτίζει περαιτέρω τις γνώσεις του και κυρίως πάνω στο αντικείμενο που τον ενδιαφέρει, την ελληνική γλώσσα. «Δεν είμαι άνθρωπος του καφενείου, είμαι της δράσης, θέλω να κρατώ το μυαλό μου συνέχεια σε εγρήγορση, κάτι που το πετυχαίνω μέσα από το πανεπιστήμιο», τονίζει για να προσθέσει ότι θα συνεχίσει τα μαθήματά του με τη βοήθεια του θεού καθώς στόχος του είναι σε ένα χρόνο να πάρει το πτυχίο του.
ΓΡΑΦΕΙ Η ΕΛΕΝΗ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ
ΕΛΕΝΗ ΞΕΝΟΥ «Μέσα από τις ιστορίες των άλλων μαθαίνεις καλύτερα τη δική σου»
Συνειδητοποιώντας από μικρή πως ο καθένας ζει την πραγματικότητα μέσα από τα δικά του μάτια απέκτησε την αυθεντική περιέργεια να αναζητεί πάντα μιαν ενδιαφέρουσα ιστορία, ένα μικρό διήγημα, πίσω από κάθε άνθρωπο που κάθεται απέναντί της.
Τη συνάντησα ένα απριλιάτικο μεσημέρι. Για την ακρίβεια μια μέρα πριν τα γενέθλιά της. Καθίσαμε στο χαλί του υπέροχου σπιτιού της, στην παλιά Λευκωσία, και ξεφυλλίσαμε τις σελίδες της ζωής της, όπως είχα κάνει λίγες μέρες πριν όταν πήρα στα χέρια μου το πρώτο της βιβλίο με τίτλο «ΥΓ. Γεννήθηκα έναν Απρίλη». Ένα είναι σίγουρο: Η Ελένη σε συνεπαίρνει με τη γραφή και το λόγο της. Γιατί όση ώρα την ακούς να μιλά ή διαβάζεις τα κείμενά της οι εικόνες που ξεπροβάλλουν μπροστά σου, σου ξυπνούν ξεχασμένα συναισθήματα και ευαισθησίες.
ΓΡΑΦΕΙ Η ΣΥΛΒΙΑ ΚΑΡΑΚΑΤΣΑΝΗ
19 Ιουνίου 2012
Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου: Η Λογοτεχνία στην εποχή μας. Αναζητήσεις και Προβληματισμοί
Στους ασαφείς ιδεολογικά καιρούς που ζούμε, όπου είναι δύσκολο να αξιολογήσουμε το πλήθος των πληροφοριών που δεχόμαστε, η αλήθεια συγχέεται με το ψέμα, ενώ η αβεβαιότητα και η αμφιβολία κυριαρχούν.Photo: Βιργίλιος Τσιούλλι
Σ’ αυτούς, όμως, τους καιρούς η λογοτεχνία, διαθέτοντας ένα τεράστιο οπλοστάσιο μυθοπλαστικού υλικού, μπορεί να αποτελεί για τον άνθρωπο ένα εσωτερικό πνευματικό καταφύγιο, να δίνει διεξόδους στα προβλήματα που του γεννά η πραγματικότητα, να συμβάλλει στην κατανόηση της κοινωνίας από την οποία πηγάζει, χωρίς βέβαια να ταυτίζεται μ’ αυτήν ή απλώς να την αντιγράφει, γιατί ο συγγραφέας δημιουργεί το δικό του σύμπαν μέσα από το «σοβαρό παιχνίδι της γραφής».
Στην εποχή μας γίνεται πολύς λόγος για το τι είναι λογοτεχνία. Ήδη από τη δεκαετία του ’60 έχει αρχίσει η συζήτηση για το «θάνατό» της. Είναι γεγονός ότι η παραδοσιακή λογοτεχνική τάξη πραγμάτων αμφισβητείται έντονα, ο λογοτεχνικός κανόνας μεταβάλλεται διαρκώς και δεν οριοθετείται αποκλειστικά από εξέχοντα λογοτεχνικά κείμενα. Χαρακτηριστικά του λογοτεχνικού κειμένου, όπως η δύναμη της φαντασίας ή η έννοια της μυθοπλαστικότητας, δεν αποτελούν πλέον την ειδοποιό διαφορά ανάμεσα στο λογοτεχνικό ή άλλο είδος κειμένου, αφού και το εμπορικό βιβλίο συμπεριλαμβάνεται ήδη στο χώρο της λογοτεχνίας.
Ο συγγραφέας, ο μοναδικός στυλοβάτης της λογοτεχνίας από το ρομαντισμό έως το μοντερνισμό, αποβαίνει μονάχα μια ιστορική ιδέα, όπως λέει ο Roland Barthes, ο οποίος αναφέρεται και στο «θάνατό» του. Με τη σειρά του ο αναγνώστης, απελευθερωμένος με τη συμβολή και της αποδόμησης από το βάρος του μοναδικού νοήματος του κειμένου, παράγει ποικίλα νοήματα και γίνεται συνδημιουργός του λογοτεχνικού έργου μέσα από τις Αναγνωστικές Θεωρίες.
Τίθενται, συνεπώς, σημαντικά θεωρητικά ζητήματα που αναφέρονται τόσο στο λογοτεχνικό κείμενο όσο και στο ρόλο του συγγραφέα ή του αναγνώστη και επανεξετάζονται οι μεταξύ τους σχέσεις, ενώ αναζητείται ο ρόλος του λογοτεχνικού κειμένου στις σύγχρονες πολυπολιτισμικές κοινωνίες.
Στις νέες αυτές συνθήκες, οι εθνικές λογοτεχνίες χάνουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, για να ανταποκριθούν στα αιτήματα της αγοράς; Περιθωριοποιούνται ή επιβάλλονται ακριβώς επειδή διατηρούν τα ιδιαίτερα εθνικά ή τοπικά πολιτισμικά τους στοιχεία; Το λογοτεχνικό κείμενο και αυτό που απευθύνεται στο παιδί μπορεί να αποτελέσει ένα μέσο για την καλλιέργεια μιας παγκόσμιας πολιτισμικής συνείδησης;
Η λογοτεχνία ως πολιτισμικό σύστημα δεν αποτελεί «περιθωριακή και επουσιώδη πλευρά της ζωής μας», αντιθέτως συνιστά το πεδίο όπου διαρθρώνεται η σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο. Σ’ ένα ποίημα ή σ’ ένα πεζογράφημα ποικίλα πολιτισμικά και κοινωνικά περιβάλλοντα συνομιλούν, διαπλέκονται και πολλές φορές οικουμενικοποιούνται.
Όπως κάθε λογοτεχνία έτσι και η νεοελληνική, ως παράγωγο του πολιτισμικού γίγνεσθαι, έχει τη δυνατότητα να συγκεράσει τις αντιθετικές και διαλεκτικές αυτές δομές, να υπερβεί τα στενά πλαίσια του εθνικού χώρου και να απευθύνεται στον ορίζοντα προσδοκιών του κάθε αναγνώστη, ο οποίος συνομιλεί με τα κείμενα και τα ερμηνεύει από τη σκοπιά του ιστορικού του παρόντος. Κάθε κείμενο συνδέεται άμεσα με την πολιτισμική παράδοση του αναγνώστη στην οποία παρόν και παρελθόν συνυφαίνονται και διαλέγονται.
Αυτός ο διάλογος ανάμεσα στο συγγραφέα, στο κείμενο και στον αναγνώστη οφείλεται στο γεγονός ότι η λογοτεχνία είναι όχι μόνο ένα περίτεχνο πνευματικό δημιούργημα κάποιων ιδιόρρυθμων προσωπικοτήτων, ούτε μια άχρονη και υπερβατική οντότητα, αλλά μια έννοια σχετική και ιστορικά εξαρτημένη. Η ανταπόκριση των κειμένων στον ορίζοντα προσδοκιών του αναγνώστη είναι καθοριστική για μια δημιουργική σχέση του τελευταίου με τη λογοτεχνία.
Στη σύγχρονη εποχή της τεχνολογίας με την κυριαρχία της εικόνας και την εύκολη πρόσβαση σε πλήθος ανεξέλεγκτων πληροφοριών, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της πολυπολιτισμικότητας αλλά και της ανάγκης ανάδειξης της εθνικής πολιτισμικής ταυτότητας, η λογοτεχνία αποτελεί ένα σημαντικό φορέα συλλογικής μνήμης και συνείδησης μιας κοινωνίας και ενός λαού, καθώς εκφράζει το κοινωνικό και πολιτισμικό τους περιβάλλον, συναιρώντας τις αντιθετικές δομές που χαρακτηρίζουν το εθνικό και το παγκόσμιο, το παλαιό και το σύγχρονο.
Ιnfo: Η Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου είναι Καθηγήτρια Ελληνικής Φιλολογίας στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στο επιστημονικό, συγγραφικό και ερευνητικό της έργο ασχολείται, κυρίως, με θέματα νεοελληνικής λογοτεχνίας 19ου -20ού αιώνα. Σημαντικότερα έργα: Φιλολογικές Διαδρομές τ. Α', Β', Γ'. Στο χώρο της λογοτεχνίας για παιδιά και νέους ασχολείται με θέματα ιστορίας, ζητήματα θεματολογίας, υφολογίας σύγχρονων κειμένων για παιδιά και νέους, με τις σχέσεις λογοτεχνίας - εκπαίδευσης καθώς και με τη φιλαναγνωσία. Σημαντικότερα έργα: Το θαυμαστό ταξίδι: Μελέτες για την παιδική λογοτεχνία, Παιδική Λογοτεχνία. Θεωρία και Πράξη, τ. Α' & Β', Φιλαναγνωσία και σχολείο.
πηγή
Κωστής Αντωνιάδης: Η σιωπή της φωτογραφίας
H παροιμία αυτή, αφορά γενικότερα τις εικόνες, χρησιμοποιείται όμως κυρίως όταν αναφέρεται κανείς σε φωτογραφίες. Ο αριθμός χίλια έχει βέβαια συμβολικό χαρακτήρα, δεν είναι όμως λίγοι αυτοί που πιστεύουν πως υπάρχει μια πραγματική, αν και ομιχλώδης, αντιστοιχία κάθε φωτογραφίας με χίλιες λέξεις. Γι αυτό και συχνά χρησιμοποιείται ως υπεκφυγή όταν κάποιος δεν έχει να πει τίποτα για την φωτογραφία στην οποία αναφέρεται. Καθώς όμως κανένας δεν μαθαίνει ποιες είναι αυτές οι χίλιες λέξεις, το μυστήριο της αντιστοιχίας φωτογραφίας και λέξεων ενισχύεται.
Αυτός που λέει πως μια φωτογραφία αξίζει χίλιες λέξεις, υποθέτει πως η αντιστοιχία φωτογραφίας και λέξεων είναι προφανής για τους άλλους. Κι αυτοί που αντί για τις χίλιες λέξεις ακούν την παροιμία, υποθέτουν, πως επειδή ακριβώς η αντιστοιχία φωτογραφίας και λέξεων είναι προφανής, δεν χρειάζεται να μπει κανείς στον κόπο να τις απαριθμήσει. Έτσι, μένουν όλοι σύμφωνοι πως μια φωτογραφία αξίζει όσο χίλιες λέξεις. Αν οι χίλιες λέξεις αφορούν στην περιγραφή του θέματος μιας φωτογραφίας και υποθέσουμε πως όλοι οι άνθρωποι βλέπουμε τα ίδια πράγματα, τότε δεν χρειάζεται πράγματι να μπει κανείς στον κόπο να περιγράψει τα πρόσωπα, τα αντικείμενα, την υφή της επιφάνειάς τους ή τη θέση τους στο χώρο. Όλα αυτά δεν λένε τίποτα για την πραγματικότητα που δείχνει μια φωτογραφία και όσο κι αν αυτό φαίνεται παράδοξο, αυτή ακριβώς η λεπτομέρεια, η πληρότητα δηλαδή με την οποία η φωτογραφία περιγράφει τον ορατό κόσμο, είναι και η αδυναμία της.
Η φωτογραφία έχει την «κατάρα μιας υπερφυσικής μνήμης» και όπως ο Φούνες ο μνήμων – στο ομώνυμο διήγημα του Μπόρχες- είναι σχεδόν ανίκανη «να παράγει πλατωνικές ιδέες». Σε αυτό το επίπεδο ανάγνωσης το καλύτερο που μπορεί να πετύχει μια φωτογραφική εικόνα είναι να κατευθύνει την προσοχή του θεατή σε τούτο ή εκείνο το σημείο της ορατής πραγματικότητας, στη μια ή στην άλλη κατάσταση πραγμάτων, να αρθρώσει εντέλει τρεις μόνο λέξεις αυτό, εκεί, τότε.
Πίσω από το προφανές περιεχόμενο των φωτογραφικών εικόνων κρύβεται η μόνη αυθεντική εκδοχή τους που αφορά τις περιστάσεις της φωτογράφισης. Αυτό που σε κάθε περίπτωση μπορεί να γνωρίζει κανείς μόνο αν ήταν παρόν τη στιγμή της φωτογράφισης. Να λοιπόν ποιές θα μπορούσε να είναι οι χίλιες λέξεις που αξίζει μια φωτογραφία. Αυτές που περιγράφουν τις περιστάσεις της φωτογράφισης, οι χίλιες λέξεις που όταν κοιτάζουμε μια φωτογραφία κανείς δεν υπάρχει εκεί γύρο για να μας τις πει. Περίεργο πράγματι αντίτιμο. Η σιωπή, το κενό που ζητά να γεμίσει με μια εξιστόρηση, μ’ αυτό που διαισθανόμαστε πως υπάρχει πίσω από την επιφάνεια των πραγμάτων και των καταστάσεων που μας δείχνουν οι φωτογραφίες.
Για τις φωτογραφίες επομένως που συνοδεύουν αυτό το κείμενο δεν έχω να πω τίποτα εκτός του ότι πραγματοποιήθηκαν σε μια χρονική περίοδο έξι ετών (1985-1991) και εντάσσονται σε μια ενότητα που φέρει το τίτλο «Χρησιμοποιημένες Φωτογραφίες».
Info: O Kωστής Aντωνιάδης γεννήθηκε στην Aθήνα το 1949. Σπούδασε Φυσική στο A.Π.Θ. και φωτογραφία στο Institut Francais de la Photographie στο Παρίσι. Aπό το 1974 έως το 1985 εργάστηκε σαν επαγγελματίας φωτογράφος στον τομέα φωτογράφισης έργων τέχνης και της Διαφημιστικής Φωτογραφίας. Από το 1979 είναι ιδρυτικό μέλος του Φωτογραφικού Kέντρου, ενώ από το 2002 έως το 2005 διετέλεσε διευθυντής του Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης. Διδάσκει στο Τμήμα Φωτογραφίας του T.E.I. Aθήνας. Έχει πραγματοποιήσει πολυάριθμες εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Photo: Κωστής Αντωνιάδης
πηγή
Γιάγκος Αθανασόπουλος: Η διδασκαλία της Τέχνης στα σχολεία
Η εκπαίδευση στην τέχνη είναι ανύπαρκτη στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Η διδασκαλία της τέχνης δεν αφορά μόνο όσους θέλουν να την σπουδάσουν...Η γνώση της τέχνης είναι σημαντική σαν βάση μίας κουλτούρας η οποία βοηθά τον άνθρωπο στο να εκτιμάει αξίες που έχουν να κάνουν με την κοινωνία, την αισθητική και την ποιότητα ζωής.
Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει κάποιες σποραδικές προσπάθειες διδασκαλίας της τέχνης στα ολοήμερα δημοτικά σχολεία, καθώς και στα Μουσικά και Καλλιτεχνικά σχολεία. Αυτό είναι το ελάχιστο και η Μέση εκπαίδευση εξακολουθεί να μειονεκτεί ως προς το εύρος γνώσεων που προσφέρει. Ακολουθείται το ίδιο σύστημα, πάνω από σαράντα χρόνια, όπου η εξειδίκευση των γνώσεων για τις Πανελλήνιες εξετάσεις γίνεται στο ιδιωτικό φροντιστήριο και το δημόσιο σχολείο αποτελεί πάρεργο για τους μαθητές.
Στα φροντιστήρια που οι μαθητές οδηγούνται αναγκαστικά, για την εισαγωγή τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, η γνώση έχει κονσερβοποιηθεί στα δεδομένα των θεμάτων που μπαίνουν στις εξετάσεις. Αυτή μαζί με την γνώση που επιβάλλεται στο σχολείο ακολουθούν τις επιταγές εισαγωγής στο πανεπιστήμιο και όχι στην απόκτηση της γενικής γνώσης και στην διαμόρφωση χαρακτήρα και γενικότερα μίας «κουλτούρας» που θα συνδέεται με την θέση της χώρας μας στον κόσμο.
Η έλλειψη ευρείας γνώσης είναι εμφανέστερη όταν η κατεύθυνση έχει να κάνει με την Τέχνη. Η διδασκαλία της Τέχνης παραμένει ένα ζητούμενο. Πώς είναι δυνατόν να αποφασίσει να σπουδάσει τέχνη κάποιος όταν δεν έχει λάβει καμία γνώση και κατεύθυνση για αυτή από την Μέση εκπαίδευση. Είναι λογικό να μαθαίνει κάποιος μαθηματικά και να δίνει εξετάσεις σε αυτά για να σπουδάσει μαθηματικά αλλά για να σπουδάσει τέχνες θα δώσει λατινικά και όχι ιστορία της Τέχνης για παράδειγμα. Παράλογο; Όχι μόνο αυτό αλλά όλο το σύστημα για να σπουδάσει κάποιος στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Για να πετύχει κάποιος στο Θεωρητικό Τμήμα της Σχολής Καλών Τεχνών τα μαθήματα της δέσμης που εξετάζονται είναι: Έκθεση, Αρχαία, Λογοτεχνία, Λατινικά, Ιστορία. Το κυρίως μάθημα που θα έπρεπε να εξετάζονται θα ήταν η Ιστορία Τέχνης ή κάποιο άλλο μάθημα σε σχέση με τον Πολιτισμό. Το ίδιο συμβαίνει και σε άλλες σχολές. Γιατί για την εισαγωγή στο τμήμα Φωτογραφίας του ΤΕΙ Αθήνας πέρα των άλλων της δέσμης, τα ειδικά μαθήματα να είναι ίδια με αυτά που χρειάζονται στην Αρχιτεκτονική, δηλαδή ελεύθερο και γραμμικό σχέδιο. Στο πρόγραμμα σπουδών του Τμήματος δεν υπάρχει πουθενά το ελεύθερο και το γραμμικό σχέδιο. Υποβάλλονται οι μαθητές και οι γονείς τους σε ανώφελο κόπο και έξοδα στα φροντιστήρια γιατί αυτά τα μαθήματα δεν διδάσκονται στην ύλη του Λυκείου και ζητούνται χωρίς λόγο από το εισαγωγικό σύστημα.
Υπάρχουν πλέον πολλές τριτοβάθμιες Σχολές που διδάσκονται αντικείμενα που έχουν σχέση με την Τέχνη. Αν πρέπει να διατηρηθεί το σύστημα των πανελληνίων εξετάσεων θα πρέπει να δημιουργηθεί μια καινούργια δέσμη που θα αφορά την εισαγωγή σε σχολές που έχουν αντικείμενα τις Καλές και Εφαρμοσμένες Τέχνες με παράλληλη θεσμοθέτηση καλλιτεχνικών μαθημάτων στα Λύκεια.
Με το υπάρχον σύστημα οι φοιτητές που εισάγονται στις Σχολές με αντικείμενο τις Τέχνες, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις, έχουν τις περιορισμένες γνώσεις που είναι επικεντρωμένες στα στενά αντικείμενα των εισαγωγικών εξετάσεων. Θα πρέπει οι καθηγητές να τους διδάξουν εξ αρχής τις βασικές γνώσεις πάνω στη Τέχνη. Αποτέλεσμα είναι η καθυστέρηση στο να προχωρήσουν σε υψηλότερα επίπεδα σπουδών και στην υποβάθμιση του επιπέδου σπουδών.
Εν κατακλείδι έχουν μπει τόσα πολλά «πρέπει» στην εισαγωγή των νέων μας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση που η επιτυχία σε αυτή, τείνει να είναι ένα ελιτίστικο γεγονός που συντηρεί την παραπαιδεία. Η θλιβερή εκμετάλλευση της επιτυχίας τους από τα ΜΜΕ με συνεντεύξεις, παρουσιάσεις των πρώτων, διαφημίσεις φροντιστηρίων με καταλόγους επιτυχόντων, είναι ένα εμπορικό πανηγύρι. Δεν είναι καθόλου φυσιολογικό. Δεν νομίζω ότι υπάρχει κράτος σε ολόκληρο τον κόσμο που η επιτυχία στα ΑΕΙ παρουσιάζεται σαν μέγα γεγονός και που παρακολουθείται τόσο στενά από τον Τύπο.
Τι θα πρότεινα;
Να καθιερωθεί η διδασκαλία της τέχνης στην πρωτοβάθμια και την μέση εκπαίδευση και ειδικότερα στο Λύκειο να δίνει δυνατότητες επιλογής μαθημάτων κατεύθυνσης. Τα μαθήματα που έχουν σχέση με τις Τέχνες να καθιερωθούν ισόποσα και ισοδύναμα με τα αντίστοιχα φιλολογικά και μαθηματικά.
Η εισαγωγή στα ΑΕΙ να είναι ελεύθερη στις σχολές προτίμησης του καθενός χωρίς εξετάσεις, μόνο με τον βαθμό του απολυτηρίου με μεγαλύτερη βαρύτητα των βαθμών στα μαθήματα επιλογής ειδικότητας.
Καθιέρωση στις ειδικότητες των τεχνών και η παρουσίαση φακέλου με έργα του υποψηφίου για την κατάταξη στο τμήμα.
Info: Ο Γιάγκος Αθανασόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Πανεπιστημίου Φλωρεντίας. Ασχολείται με την φωτογραφία στην επικοινωνία και στην μελέτη του περιβάλλοντος σε σχέση με την παρέμβαση της αρχιτεκτονικής σε αυτό. Είναι Καθηγητής του Τμήματος Φωτογραφίας και Οπτικοακουστικών Τεχνών της Σχολής Γραφικών Τεχνών και Καλλιτεχνικών Σπουδών του ΤΕΙ Αθήνας. Έχει συμμετάσχει σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
ΠΗΓΗ
Αλέξης Σταμάτης: για το βιβλίο του "Μπαρ Φλωμπέρ"
Το βιβλίο του Αλέξη Σταμάτη «Μπαρ Φλωμπέρ», που γνώρισε μεγάλη επιτυχία και έγινε μπεστ σέλερ, επανακυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Καστανιώτη.Πρόκειται για ένα βιβλίο που μεταφράστηκε σε Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Πορτογαλία και Σερβία, στοιχείο ενδεικτικό και της απήχησης που είχε το έργο.
Με αφορμή την εκ νέου κυκλοφορία του έργου, ο συγγραφέας μίλησε για το «Μπαρ Φλωμπέρ» στο www.culturenow.gr .
Συνέντευξη: Νώντας Δουζίνας
Ποια ήταν η κεντρική ιδέα πίσω από αυτό το βιβλίο;
Ο κεντρικός ήρωας του «Μπαρ Φλωμπέρ» ο Γιάννης Λουκάς, είναι ένας εν δυνάμει συγγραφέας που βρίσκεται σε μια οριακή στιγμή της ζωής του. Πλησιάζει τα σαράντα, είναι εγκλωβισμένος σε μια δουλειά που δεν τον εκφράζει, σε μια εξαετή σχέση που φυτοζωεί, ενώ το μεγάλο του όνειρο, να γράψει ένα μυθιστόρημα, βρίσκεται διαρκώς υπό αναβολή. Ανακαλύπτοντας στα υπόγεια του συγγραφέα πατέρα του ένα χαμένο χειρόγραφο, που έχει τον τίτλο Μπαρ Φλωμπέρ, αποφασίζει να ενδώσει στην έλξη της ακατάσχετης συγγένειας που του προκαλεί η ανάγνωση. Είναι η ευκαιρία για έναν - έστω και όψιμο - απογαλακτισμό από τον πατέρα, μια αφορμή για αληθινή δράση και εσωτερική έρευνα.
Από τη στιγμή που ο κεντρικός ήρωας ανακαλύπτει το παραπεταμένο χειρόγραφο, η αφήγηση επανεξετάζει αναδρομικά, με διαφορετική προοπτική, την αρχή. Ο Γιάννης Λουκάς προβάλλει μια μικρή σωματική μειονεξία του - το ένα χέρι του είναι πιο κοντό από το άλλο - για να κρύψει μια μεγαλύτερη, ψυχική: το σύμπλεγμα κατωτερότητας απέναντι στον πετυχημένο και αυτάρεσκο πατέρα του. Η ανταπόκρισή του στο ανέκδοτο χειρόγραφο είναι η πρώτη συνειδητή διαφοροποίησή του από την πατρική σκιά. Και η απόφασή του να εξιχνιάσει το μυστήριο του άγνωστου συγγραφέα, είναι ταυτόχρονα και η απόφαση να ψάξει για τις ρίζες μιας συγγένειας διαφορετικής από τη βιολογική. Αυτή ακριβώς η συγγένεια με το άγνωστο (κείμενο, συγγραφέα..) είναι το κεντρικό κινούν του βιβλίου.
Ο τίτλος τι ακριβώς σημαίνει;
O τίτλος είναι και το κλειδί για την αποκρυπτογράφηση ολόκληρου του κειμένου, όποτε θα αφήσω το ερώτημα αναπάντητο. Ο αναγνώστης θα το συναντήσει στην πορεία και θα το εισπράξει με τον τρόπο που ο ίδιος θα επιλέξει.
Τι είναι πιο συναρπαστικό; Το οδοιπορικό του επίδοξου συγγραφέα στην Ευρώπη ή η προσωπικότητα του άγνωστου πεζογράφου;
Μια αφήγηση δεν κατακερματίζεται σε επί μέρους σημασίες. Εάν λειτουργεί, τότε το όλον εχει συνεργαστεί σωστά.
Το έργο είναι «Μια επεισοδιακή περιπλάνηση γεμάτη έντονες συγκρούσεις». Εσωτερικές ή με άλλα άτομα;
Αν ήμουν αναγκασμένος να κάνω μία ειδωλογική κατάταξη του βιβλίου, θα βρισκόμουν σε δύσκολη θέση. Είναι μια προσωπική αναζήτηση; Ένα αστυνομικό μυθιστόρημα με καλλιτεχνικό μανδύα; Ένα ταξίδι στην ευρωπαϊκή ανθρωπογεωγραφία; Μια υπαρξιακή μαθητεία με επάλληλα κρυπτικά επίπεδα; Θέλω να πιστεύω ότι είναι όλα αυτά μαζί. Ένα λογοτεχνικό παλίμψηστο με την κάθε στρώση του ν’ αποκαλύπτει και μια νέα που φέρνει τον ήρωα πιο κοντά στη λύση, το βιβλίο εγγύτερα στον αρχέγονο τόπο της καταγωγής του.
Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να γράψετε το συγκεκριμένο βιβλίο;
Στην αρχή υπήρχε ένα αδιαμόρφωτο υλικό, ένας πολτός που στριφογύριζε επί ένα μεγάλο διάστημα στο μυαλό μου... Κάποια στιγμή άρχισε να διαμορφώνεται η κεντρική ιδέα, να αναδύονται τα πρόσωπα, το σκηνικό, η ατμόσφαιρα. Ένας σκοτεινός σαγηνευτικός άντρας, ένας νεότερος άντρας σε περίοδο κρίσης, ένας πίνακας του Πουσέν, οι τέσσερις Ευαγγελιστές, τo ευρωπαϊκό τοπίο του τέλους του 20ου αιώνα, οι μπιτ, ο Γκαουντί, η αρχιτεκτονική, ο Φασμπίντερ, τα έντυπα της εποχής, το πατρικό πρότυπο, η σαγήνη του αρσενικού, η σαγήνη του θηλυκού, ο φόβος του να αγαπηθείς... Αλλά και η αποξένωση, η αίσθηση του να είσαι ταυτόχρονα μέσα και έξω από τα πράγματα, η εξέλιξη της δομής του μυθιστορήματος, το συγγραφικό μπλοκάρισμα, η αλληλοδιείσδυση μυθοπλασίας και πραγματικότητας...
Το ετερόκλητο αυτό υλικό άρχισε σταδιακά να μου επιβάλλεται• Στην αρχή του παραδόθηκα εντελώς και του επέτρεψα να με οδηγήσει. Ακολουθούσα τη ροή του, το άφηνα να με ταξιδεύει... κι έγραφα, έγραφα ακατάπαυστα. Ξαφνικά, στην πορεία το σκηνικό άρχισαν να το διατρέχουν υπόγειοι κώδικες, μια μυστική στρώση, σχεδόν θεολογικής καταγωγής. Γράμματα, αριθμοί, σύμβολα, συμπτώσεις που αυτές δεν αποδείχθηκαν καθόλου αθώες... Το κρυπτικό στοιχείο αναδυόταν και με καλούσε να το κωδικοποιήσω. Κάποια στιγμή λοιπόν, χωρίς να καταλάβω πώς, άρχισα να επεμβαίνω, να διευθετώ τη ροή, να επιμελούμαι την πορεία του... Κι εκεί είδα με χαρά το υλικό μου να συνεργάζεται.
Μπορείτε να ξεχωρίσετε κάποιο σημείο του βιβλίου, ως το πιο απαιτητικό για τον αναγνώστη; Για εσάς, ως συγγραφέα;
Αυτή η ερώτηση είναι δύσκολο να απαντηθεί από τον ίδιο τον δημιουργό. Αφόρα την προσληπτικότητα ενός έκαστου αναγνώστη ο οποίος φυσικά είναι μοναδικός. Επίσης κι ο ίδιος ο δημιουργός πιστεύω δεν είναι ο αρμόδιος να αξιολογήσει την πιθανή «δυσκολία» κάποιων κομματιών. Ανήκουν όλα σε ένα σύνολο, σε μια αδιάσπαστη σύλληψη.
Σε αυτή του την αναζήτηση, ο Γιάννης Λουκάς ψάχνει όντως τα βήματα ενός άλλου ανθρώπου ή μήπως, του εαυτού του;
Αναζητώντας τον «Άλλον» ουσιαστικά αναζητούμε τον εαυτό μας. Μια και ο άλλος είναι ο καθρέφτης μας, τα κομμάτια του που ανακαλύπτουμε έχουν άμεσες αντανακλάσεις σε μας, στην αληθινή μας φύση την οποία τόσο συχνά και τόσο έντεχνα μεταθέτουμε σε αλλα πρόσωπα.
Ποια μπορεί να είναι η απάντηση σε μια τέτοια αναζήτηση;
Δεν υπάρχουν νομίζω απαντήσεις στη λογοτεχνία. Και σε εκείνην όπου υπάρχουν προσωπικά δεν με αφορά. Στην αυθεντική λογοτεχνία μονό ερωτήματα τίθενται.
Τελικά τι έχει μεγαλύτερη σημασία; Το ταξίδι ή ο προορισμός;
Σημασία πάντα εχει η διαδικασία, όχι το αποτέλεσμα. Εξάλλου η διαδικασία είναι εκείνη που έχει νόημα, διάρκεια και περιεχόμενο, ενώ το αποτέλεσμα, εμφανίζεται κάποια στιγμή, αστράφτει μπροστά στα ματιά μας και χάνεται. Μέχρι να αρχίσει η επόμενη διαδικασία, το επόμενο ταξίδι.πηγή
2 Μαρτίου 2012
.jpg)
ΜΑΤΘΑΙΟΣ ΓΙΩΣΑΦΑΤ - ΕΚΠΟΜΠΗ "ΣΤΑ ΑΚΡΑ" (ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2008)
.jpg)
Ο ψυχίατρος, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Ομαδικής Ανάλυσης και Οικογενειακής θεραπείας Ματθαίος Γιωσαφάτ, έρχεται ΣΤΑ ΑΚΡΑ με τη Βίκυ Φλέσσα και σχολιάζει τις ανθρώπινες σχέσεις (και κυρίως αυτήν με τον εαυτό μας) από το Α έως το Ω το Νοέμβριος του 2008.
ΜΠΕΤΤΥ ΑΡΒΑΝΙΤΗ - ΕΚΠΟΜΠΗ "ΣΤΑ ΑΚΡΑ" 24/02/2012
Η ηθοποιός χαρακτηρίζει τον ρόλο αυτό, την «Φραγκογιαννού», ως τον καλύτερο της έως σήμερα πορείας της στο θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας, το οποίο φέτος συμπληρώνει 25 χρόνια βίου με τις παραστάσεις της θεατρικής εταιρείας «Πράξη» από το 1987 στην Α' και τη Β' Σκηνή.
ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ
.jpg)
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΑΝΟΠΟΥΛΟΣ, ΘΑΝΑΣΗΣ ΒΑΛΤΙΝΟΣ - ΕΚΠΟΜΠΗ "ΣΤΑ ΑΚΡΑ"
.jpg)
Πρόσωπα του δημόσιου βίου έρχονται. . . «ΣΤΑ ΑΚΡΑ» με τη ΒΙΚΥ ΦΛΕΣΣΑ. Επιλέγουν λέξεις-κλειδιά από το Α έως το Ω, σχολιάζουν την επικαιρότητα και μιλούν για τη ζωή τους. Εκ βαθέων εξομολογήσεις, έξω από τα όρια μιας τυπικής τηλεοπτικής συνέντευξης. Καλεσμένοι της εκπομπής ο καθηγητής ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΑΝΟΠΟΥΛΟΣ και ο συγγραφέας ΘΑΝΑΣΗΣ ΒΑΛΤΙΝΟΣ.
4 Φεβρουαρίου 2012
Ινφογνώμων Πολιτικά: Πορεία αυτογνωσίας τα αρχαία ελληνικά
Δρ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΞΕΝΗΣ: Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κύπρου βραβεύτηκε φέτος από την
Ακαδημία Αθηνών
Ηκριτική έκδοση έργου κλασικής φιλολογίας «Αρχαία σχόλια στην Ηλέκτρα του Σοφοκλή» του δρα Γεώργιου Ξενή, αναπληρωτή καθηγητή Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου τιμήθηκε φέτος από την Ακαδημία Αθηνών ως η καλύτερη ερμηνευτική μονογραφία. Το ερώτημα που τίθεται καίριο: Πώς μπορεί να προσδιορίσει κανείς τη μορφή της Ηλέκτρας από την πλευρά του μύθου, μέσα στο σύγχρονο κόσμο;
Η μορφή της Ηλέκτρας, σημειώνει ο δρ Ξενής στη συνέντευξη που ακολουθεί, δρα σωφρονιστικώς και ελεγκτικώς για όσους από μας σήμερα χάνουμε τον προσανατολισμό μας και πολύ εύκολα συμβιβαζόμαστε με πράγματα που αποτελούν κατάφωρες παραβιάσεις του δικαίου και που μειώνουν την προσωπική, κρατική, εθνική μας αξιοπρέπεια. Σε γενικότερες γραμμές, η μελέτη της κλασικής φιλολογίας σήμερα πιο επιτακτική καθώς οι αλήθειες, εγγίζουν όλους τους ανθρώπους όλων των εποχών όλων των γεωγραφικών περιοχών της γης.
Ο δρ Γεώργιος Ξενής, αν και λάτρης των μαθηματικών με πολλές διακρίσεις όταν ήταν ακόμα μαθητής, επέλεξε να ακολουθήσει την κλασική φιλολογία για τους λόγους που εξηγεί πιο κάτω, συνειδητοποιώντας την ίδια στιγμή ότι «τα μαθηματικά και η γραμματική, δηλαδή ο μηχανισμός με τον οποίο λειτουργεί μια γλώσσα, κατανοούνται και αναλύονται με το ίδιο είδος διανοητικών δεξιοτήτων».
Πώς απαντά ένας κλασικός φιλόλογος σε ερωτήματα που τίθενται σήμερα και αφορούν καίρια ζητήματα, γλώσσας, εκπαίδευσης των νέων, αξιών και αρχών; Οι απαντήσεις άκρως ενδιαφέρουσες που χρήζουν επεξεργασίας και κυρίως κίνητρο ριζικών αλλαγών στον τρόπο που η Πολιτεία επιδιώκει να πορευτεί με τα νέα δεδομένα.
- Η βράβευση της μελέτης σας από την Ακαδημία Αθηνών έχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό για έναν κλασικό φιλόλογο όπως εσείς; Η μελέτη μου, η οποία ως προς τον τύπο της είναι κριτική έκδοση, χρειάστηκε για την ολοκλήρωσή της πάνω από δέκα χρόνια. Την άρχισα το 1998 και την ολοκλήρωσα το 2010. Υπήρξε, αντιλαμβάνεσθε, καρπός σημαντικού ερευνητικού μόχθου. Το ότι αναγνωρίστηκε η αξία της όχι από μιαν ιδιωτική εταιρεία, αλλά από το κορυφαίο πνευματικό ίδρυμα της Ελλάδας, το ίδρυμα εκείνο που κόσμησαν και κοσμούν εξέχουσες προσωπικότητες του ελληνισμού από τον χώρο των επιστημών, των γραμμάτων, των τεχνών, περιποιεί σε εμένα όλως ιδιαίτερη τιμή για την οποία αισθάνομαι ειλικρινώς ευγνώμων. Το βραβείο αυτό σηματοδοτεί όχι μόνο μια ακαδημαϊκή υψηλή διάκριση για μένα προσωπικώς, αλλά και ευρύτερα αποδεικνύει ότι η Ακαδημία Αθηνών περιβάλλει με μεγάλο ενδιαφέρον και την πνευματική δημιουργία του ελληνισμού της Κύπρου μας.
- Τι ακριβώς κάλυψε η μελέτη και πώς προσεγγίσατε το θέμα; Ο τίτλος της μελέτης είναι Scholia vetera in SophoclisΕlectram, ο οποίος μεταφράζεται ως «Αρχαία σχόλια στην Ηλέκτρα του Σοφοκλή». Στη μελέτη αυτή προσπάθησα εν πρώτοις να συγκεντρώσω όλα τα σχόλια που έγραψαν οι φιλόλογοι της ελληνικής Αρχαιότητας, προκειμένου να ερμηνεύσουν και να αναλύσουν την τραγωδία Ηλέκτρα του Σοφοκλή. Στη συνέχεια προσπάθησα να αποκαταστήσω τα σχόλια αυτά στην κατά το δυνατόν αυθεντικότερη μορφή τους. Αυτό το δεύτερο είναι απαραίτητο, διότι τα σχόλια αυτά, όπως και όλα τα άλλα αρχαία κείμενα, υπέστησαν στην πορεία των αντιγραφών μέσα στους αιώνες μεγάλες αλλοιώσεις και παραποιήσεις.
- Πώς μπορεί να προσδιορίσει κανείς τη μορφή της Ηλέκτρας από την πλευρά του μύθου, μέσα στον σύγχρονο κόσμο, πάντα μέσα από τον λόγο του Σοφοκλή; Πολλά μπορεί να πει κανείς ως απάντηση στο ερώτημά σας. Ας περιοριστώ στη βασική διάσταση της σοφόκλειας Ηλέκτρας. Η σημειολογία της είναι ασφαλώς το άτομο που δεν εξαγοράζεται, που δεν αναγνωρίζει στον εαυτό του το δικαίωμα της σιωπής ενώπιον της αδικίας, που δεν φιμώνεται, που είναι ταγμένο να κρατεί ζωντανή την ιερά μνήμη του καθήκοντος, που μάχεται ακατάπαυστα υπέρ της αποκαταστάσεως του δικαίου. Οπωσδήποτε η συνείδηση της Ηλέκτρας δεν αλώνεται. Η μορφή της δρα σωφρονιστικώς και ελεγκτικώς για όσους από μας σήμερα χάνουμε τον προσανατολισμό μας και πολύ εύκολα συμβιβαζόμαστε με πράγματα που αποτελούν κατάφωρες παραβιάσεις του δικαίου και που μειώνουν την προσωπική, κρατική, εθνική μας αξιοπρέπεια.
- Μας αφορούν σήμερα όλες αυτές οι μορφές της αρχαίας Ελλάδας; Δηλαδή ο σημερινός αναγνώστης μπορεί να ταυτιστεί με τους ήρωες της Ιλιάδας, της Οδύσσειας, των τραγωδιών, ή η διαφορά κοσμοαντίληψης είναι τεράστια; Η λογοτεχνία της αρχαίας Ελλάδας είναι κλασική. Αυτό σημαίνει ότι η αξία της είναι διαχρονική και δεν αναγνωρίζεται μόνο από τους ανθρώπους μιας μόνον ιστορικής περιόδου. Όσο και αν η διαφορά κοσμοαντίληψης είναι πολύ μεγάλη από εποχή σε εποχή, υπάρχουν αλήθειες της ανθρώπινης ζωής και της ανθρώπινης κατάστασης που παραμένουν αμετάβλητες στην εξέλιξη του χρόνου. Ακριβώς επειδή οι αρχαίοι Έλληνες λογοτέχνες παρουσίασαν αριστοτεχνικά αυτές τις αλήθειες, εγγίζουν όλους τους ανθρώπους όλων των εποχών όλων των γεωγραφικών περιοχών της γης. Ας πάρουμε για παράδειγμα τον Σοφοκλή και τη συνήθη δραματική τεχνική του, την περίφημη «τραγική ειρωνεία». Οι μορφές που δημιουργεί (και σκέπτομαι τη στιγμή αυτή τον Οιδίποδα Τύραννο) συχνά αγνοούν την πραγματική κατάσταση των πραγμάτων ή στην καλύτερη περίπτωση διαθέτουν έναν περιορισμένο γνωστικό ορίζοντα. Ενεργούν με βάση τα φαινόμενα και αποδεικνύεται ότι τα φαινόμενα είναι σε διάσταση με τα όντα. Αυτή η ανεπαρκής πληροφόρηση του ήρωα γίνεται αιτία για λανθασμένες ενέργειες ή επιλογές, αν και ο ήρωας έχει τη σιδηρά βεβαιότητα ότι είναι παντογνώστης και έχει την κατάσταση υπό τον πλήρη έλεγχό του. Αυτό οδηγεί συχνά στην καταστροφή του, επιτρέποντας στον θεατή, που αφήνεται από τον δραματουργό να έχει πιο ευρύ γνωστικό ορίζοντα σε σχέση με τον ήρωα, να συνειδητοποιήσει ότι ως άνθρωποι έχουμε σοβαρούς περιορισμούς και επομένως η μετριοπάθεια είναι η κατάλληλη στάση για μας. Πόσοι δεν έχουμε ταυτιστεί με τον Οιδίποδα ενθυμούμενοι ότι και εμείς κάποτε παρανοήσαμε τα δεδομένα και έτσι διαπράξαμε σοβαρά σφάλματα, κάποτε μάλιστα και οικτρότατα.
- Περνώντας στο έργο σας, τι ήταν εκείνο που σας ώθησε να αφιερώσετε τον εαυτό σας στην κλασική φιλολογία;
Κλασική φιλολογία είναι η επιστήμη που μελετά τη γλώσσα και τη λογοτεχνία και γενικά τον πολιτισμό της αρχαίας Ελλάδας και της αρχαίας Ρώμης. Όταν ήμουν μαθητής του γυμνασίου είχα συνειδητοποιήσει ότι τα δύο πιο αγαπημένα μου μαθήματα ήταν τα μαθηματικά και η γραμματική της νέας ελληνικής (αρχαία ελληνικά τότε δεν διδασκόμασταν στο γυμνάσιο, σε αντίθεση με αυτό που γίνεται σήμερα). Μάλιστα, όσον αφορά στα μαθηματικά, είχα λάβει μέρος σε διαγωνισμό της Μαθηματικής Εταιρείας Κύπρου και είχα έλθει τρίτος παγκυπρίως. Όλοι βέβαια απορούσαν πώς ήταν δυνατό μαζί με τα μαθηματικά να θεωρώ ελκυστική και τη γραμματική. Δεν το γνωρίζουν πολλοί, αλλά είναι αλήθεια ότι τα μαθηματικά και η γραμματική, δηλαδή ο μηχανισμός με τον οποίο λειτουργεί μια γλώσσα, κατανοούνται και αναλύονται με το ίδιο είδος διανοητικών δεξιοτήτων. Και αυτό συμβαίνει, επειδή η γλώσσα είναι ένα λογικό κατασκεύασμα. Καθώς τέλειωνα λοιπόν το γυμνάσιο, όφειλα να αποφασίσω αν στο Λύκειο θα εντασσόμουν στην κλασική ή την πρακτική κατεύθυνση. Το δίλημμα ήταν δύσκολο, αλλά τελικά η συμβιβαστική λύση ήταν στο μεν σχολείο να ακολουθήσω την κλασική κατεύθυνση, ώστε να μελετήσω τα θέματα γλώσσας σε μεγαλύτερο βάθος, αλλά παράλληλα, σε επίπεδο φροντιστηρίου τα απογεύματα, να παρακολουθήσω GCΕΑ-levelΡure Μathematics, ώστε να μπορώ να καλλιεργώ το ενδιαφέρον μου για τα μαθηματικά. Στην κλασική κατεύθυνση του λυκείου γνώρισα για πρώτη φορά στη ζωή μου την αρχαία ελληνική γλώσσα και ομολογώ ότι μαγεύτηκα. Τι λογική άρθρωση! Πόση πειθαρχία στη σύνταξη της πρότασης! Από εκείνη τη στιγμή βεβαιώθηκα ότι θέλω να γίνω κλασικός φιλόλογος…
- Ποια η άποψή σας για τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών σήμερα και ποια η θέση που κατέχουν τα αρχαία ελληνικά στην εκπαίδευση του τόπου μας; Τα αρχαία ελληνικά είναι ένα συναρπαστικό μάθημα, τόσο διότι η ανάλυση της αρχαίας γλώσσας αποτελεί ένα θαυμάσιο διανοητικό γύμνασμα, όσο και διότι μέσω τούτου έρχεσαι σε επαφή με μια από τις τρεις πιο βασικές συνιστώσες του ευρωπαϊκού πνεύματος. Για μας δε τους Έλληνες όλως ιδιαιτέρως το μάθημα συνιστά και μια πορεία αυτογνωσίας και συνειδητοποίησης των ιστορικών μας ριζών. Δυστυχώς όμως βλέπουμε ότι οι σημερινοί μαθητές απομακρύνονται όλο και περισσότερο από το μάθημα αυτό και δεν φαίνονται να έχουν καν υποψιαστεί την τεράστια αξία του. Και το χειρότερο: η συντριπτική πλειονότητα των φοιτητών που έρχονται στο Πανεπιστήμιο Κύπρου να σπουδάσουν ελληνική φιλολογία, παρακαλώ, έχουν φοβερότατα κενά! Είναι απίστευτη η αμάθειά τους.
Για να αντιληφθείτε το μέγεθος του προβλήματος, σας πληροφορώ ότι από το τρέχον εξάμηνο έχουμε εισαγάγει μάθημα αρχαίων ελληνικών για αρχαρίους το οποίο είναι υποχρεωτικό για όλους τους πρωτοετείς. Το Υπουργείο Παιδείας πρέπει με μεγάλη σοβαρότητα να εξετάσει επιτέλους τι γίνεται με τα αρχαία ελληνικά στη Μέση Εκπαίδευση. Οι δικές μου σκέψεις είναι ότι βέβαια θα ήταν άδικο να αποδώσουμε τις ευθύνες στα παιδιά. Από συζητήσεις που κάνω χρόνια τώρα με τους φοιτητές μου προκύπτει ότι πολλοί φιλόλογοί μας στα σχολεία ενώ δεν έχουν την κατάλληλη κατάρτιση στα αρχαία ελληνικά, διότι μπορεί να ειδικεύτηκαν λ.χ. στην Ιστορία, εντούτοις τα διδάσκουν. Και αυτό έχει τις επιπτώσεις που ανέφερα. Θα παρακαλέσω τους αγαπητούς διευθυντές της Μέσης Εκπαίδευσης να μην αναθέτουν τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών ει μη μόνον σε άτομα με ειδική κατάρτιση στο θέμα. Αλλά και αυτά τα άτομα ακόμη θα πρέπει το κράτος να τα επιμορφώσει, διότι η διδακτική μεθοδολογία έχει προχωρήσει πολύ από τότε που πήραν το πτυχίο τους. Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο αποτυγχάνει το μάθημα είναι τα ακατάλληλα διδακτικά συγγράμματα. Τρίτον, η ακατάλληλη διδακτική μέθοδος, η οποία στηρίζεται σε πληθώρα αφηρημένων εννοιών και μιας αχρείαστα μεγάλης μεταγλώσσας. Τέταρτον, το λανθασμένο μαθητικό κοινό προς το οποίο στρέφουμε τα αρχαία ελληνικά.
- Υπάρχει η άποψη ότι δεν χρειάζεται η γνώση της αρχαίας ελληνικής, αφού τα κείμενα των αρχαίων μπορούν να γίνουν κτήμα στον καθένα, εύκολα, μέσα από τη μετάφραση. Εν ολίγοις, γιατί θα πρέπει ένας μαθητής να ταλαιπωρείται κάνοντας ο ίδιος τη μετάφραση; Στο σημείο αυτό ενστερνίζομαι απόλυτα τις επιφυλάξεις του Γιώργου Σεφέρη απέναντι στη δυνατότητα του μεταφράσματος να προσεγγίσει το πρωτότυπο έργο. Στην εισαγωγή που προτάσσει λοιπόν της μετάφρασης της Έρημης Χώρας του Τ.S. Εliot, ο Σεφέρης εν έτει 1973 σημειώνει: «εκείνο που έχουμε στις μεταφράσεις ποιημάτων δεν είναι διόλου μια προσέγγιση προς το έργο όπως γράφτηκε, αλλά ο καρπός της επιμειξίας δυο φυσιογνωμιών, που μοιάζει θλιβερά κάποτε με την οικογένεια του μεταφραστή». Είναι πολλοί οι λόγοι για το οποίο ισχύει αυτό, και δεν θα πρέπει ποτέ να στερήσουμε από τους μαθητές μας τη δυνατότητα της προνομιούχου πρόσβασης στον αυθεντικό πρωτότυπο λόγο των αρχαίων συγγραφέων μας, ποιητών και πεζογράφων. Είναι μια απολαυστική εμπειρία.
- Ως κλασικός φιλόλογος τί θεωρείτε ότι λείπει σήμερα από την εκπαίδευσή μας; Ως κλασικός φιλόλογος θεωρώ ότι η εκπαίδευσή μας θα πρέπει να αξιοποιήσει περισσότερο τον αρχαίο κόσμο και να φέρει τους νέους μας σε στενότερη επαφή με τις διαχρονικές του αξίες. Σκέπτομαι λ.χ. τώρα τις εξής αξίες: τη γλώσσα ως αξία, την κριτική στάση απέναντι στα πράγματα, η οποία εκδηλώνεται μέσω ορθολογικής συζήτησης, και ασφαλώς την πολιτικοποίηση του ανθρώπου, η μετατροπή δηλαδή του ατόμου σε ενεργό πολίτη, με έντονη συμμετοχή στα κοινά πράγματα. Είναι και οι τρεις αξίες άκρως επίκαιρες στην Κύπρο του σήμερα.
Η μορφή της Ηλέκτρας, σημειώνει ο δρ Ξενής στη συνέντευξη που ακολουθεί, δρα σωφρονιστικώς και ελεγκτικώς για όσους από μας σήμερα χάνουμε τον προσανατολισμό μας και πολύ εύκολα συμβιβαζόμαστε με πράγματα που αποτελούν κατάφωρες παραβιάσεις του δικαίου και που μειώνουν την προσωπική, κρατική, εθνική μας αξιοπρέπεια. Σε γενικότερες γραμμές, η μελέτη της κλασικής φιλολογίας σήμερα πιο επιτακτική καθώς οι αλήθειες, εγγίζουν όλους τους ανθρώπους όλων των εποχών όλων των γεωγραφικών περιοχών της γης.
Ο δρ Γεώργιος Ξενής, αν και λάτρης των μαθηματικών με πολλές διακρίσεις όταν ήταν ακόμα μαθητής, επέλεξε να ακολουθήσει την κλασική φιλολογία για τους λόγους που εξηγεί πιο κάτω, συνειδητοποιώντας την ίδια στιγμή ότι «τα μαθηματικά και η γραμματική, δηλαδή ο μηχανισμός με τον οποίο λειτουργεί μια γλώσσα, κατανοούνται και αναλύονται με το ίδιο είδος διανοητικών δεξιοτήτων».
Πώς απαντά ένας κλασικός φιλόλογος σε ερωτήματα που τίθενται σήμερα και αφορούν καίρια ζητήματα, γλώσσας, εκπαίδευσης των νέων, αξιών και αρχών; Οι απαντήσεις άκρως ενδιαφέρουσες που χρήζουν επεξεργασίας και κυρίως κίνητρο ριζικών αλλαγών στον τρόπο που η Πολιτεία επιδιώκει να πορευτεί με τα νέα δεδομένα.
- Η βράβευση της μελέτης σας από την Ακαδημία Αθηνών έχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό για έναν κλασικό φιλόλογο όπως εσείς; Η μελέτη μου, η οποία ως προς τον τύπο της είναι κριτική έκδοση, χρειάστηκε για την ολοκλήρωσή της πάνω από δέκα χρόνια. Την άρχισα το 1998 και την ολοκλήρωσα το 2010. Υπήρξε, αντιλαμβάνεσθε, καρπός σημαντικού ερευνητικού μόχθου. Το ότι αναγνωρίστηκε η αξία της όχι από μιαν ιδιωτική εταιρεία, αλλά από το κορυφαίο πνευματικό ίδρυμα της Ελλάδας, το ίδρυμα εκείνο που κόσμησαν και κοσμούν εξέχουσες προσωπικότητες του ελληνισμού από τον χώρο των επιστημών, των γραμμάτων, των τεχνών, περιποιεί σε εμένα όλως ιδιαίτερη τιμή για την οποία αισθάνομαι ειλικρινώς ευγνώμων. Το βραβείο αυτό σηματοδοτεί όχι μόνο μια ακαδημαϊκή υψηλή διάκριση για μένα προσωπικώς, αλλά και ευρύτερα αποδεικνύει ότι η Ακαδημία Αθηνών περιβάλλει με μεγάλο ενδιαφέρον και την πνευματική δημιουργία του ελληνισμού της Κύπρου μας.
- Τι ακριβώς κάλυψε η μελέτη και πώς προσεγγίσατε το θέμα; Ο τίτλος της μελέτης είναι Scholia vetera in SophoclisΕlectram, ο οποίος μεταφράζεται ως «Αρχαία σχόλια στην Ηλέκτρα του Σοφοκλή». Στη μελέτη αυτή προσπάθησα εν πρώτοις να συγκεντρώσω όλα τα σχόλια που έγραψαν οι φιλόλογοι της ελληνικής Αρχαιότητας, προκειμένου να ερμηνεύσουν και να αναλύσουν την τραγωδία Ηλέκτρα του Σοφοκλή. Στη συνέχεια προσπάθησα να αποκαταστήσω τα σχόλια αυτά στην κατά το δυνατόν αυθεντικότερη μορφή τους. Αυτό το δεύτερο είναι απαραίτητο, διότι τα σχόλια αυτά, όπως και όλα τα άλλα αρχαία κείμενα, υπέστησαν στην πορεία των αντιγραφών μέσα στους αιώνες μεγάλες αλλοιώσεις και παραποιήσεις.
- Πώς μπορεί να προσδιορίσει κανείς τη μορφή της Ηλέκτρας από την πλευρά του μύθου, μέσα στον σύγχρονο κόσμο, πάντα μέσα από τον λόγο του Σοφοκλή; Πολλά μπορεί να πει κανείς ως απάντηση στο ερώτημά σας. Ας περιοριστώ στη βασική διάσταση της σοφόκλειας Ηλέκτρας. Η σημειολογία της είναι ασφαλώς το άτομο που δεν εξαγοράζεται, που δεν αναγνωρίζει στον εαυτό του το δικαίωμα της σιωπής ενώπιον της αδικίας, που δεν φιμώνεται, που είναι ταγμένο να κρατεί ζωντανή την ιερά μνήμη του καθήκοντος, που μάχεται ακατάπαυστα υπέρ της αποκαταστάσεως του δικαίου. Οπωσδήποτε η συνείδηση της Ηλέκτρας δεν αλώνεται. Η μορφή της δρα σωφρονιστικώς και ελεγκτικώς για όσους από μας σήμερα χάνουμε τον προσανατολισμό μας και πολύ εύκολα συμβιβαζόμαστε με πράγματα που αποτελούν κατάφωρες παραβιάσεις του δικαίου και που μειώνουν την προσωπική, κρατική, εθνική μας αξιοπρέπεια.
- Μας αφορούν σήμερα όλες αυτές οι μορφές της αρχαίας Ελλάδας; Δηλαδή ο σημερινός αναγνώστης μπορεί να ταυτιστεί με τους ήρωες της Ιλιάδας, της Οδύσσειας, των τραγωδιών, ή η διαφορά κοσμοαντίληψης είναι τεράστια; Η λογοτεχνία της αρχαίας Ελλάδας είναι κλασική. Αυτό σημαίνει ότι η αξία της είναι διαχρονική και δεν αναγνωρίζεται μόνο από τους ανθρώπους μιας μόνον ιστορικής περιόδου. Όσο και αν η διαφορά κοσμοαντίληψης είναι πολύ μεγάλη από εποχή σε εποχή, υπάρχουν αλήθειες της ανθρώπινης ζωής και της ανθρώπινης κατάστασης που παραμένουν αμετάβλητες στην εξέλιξη του χρόνου. Ακριβώς επειδή οι αρχαίοι Έλληνες λογοτέχνες παρουσίασαν αριστοτεχνικά αυτές τις αλήθειες, εγγίζουν όλους τους ανθρώπους όλων των εποχών όλων των γεωγραφικών περιοχών της γης. Ας πάρουμε για παράδειγμα τον Σοφοκλή και τη συνήθη δραματική τεχνική του, την περίφημη «τραγική ειρωνεία». Οι μορφές που δημιουργεί (και σκέπτομαι τη στιγμή αυτή τον Οιδίποδα Τύραννο) συχνά αγνοούν την πραγματική κατάσταση των πραγμάτων ή στην καλύτερη περίπτωση διαθέτουν έναν περιορισμένο γνωστικό ορίζοντα. Ενεργούν με βάση τα φαινόμενα και αποδεικνύεται ότι τα φαινόμενα είναι σε διάσταση με τα όντα. Αυτή η ανεπαρκής πληροφόρηση του ήρωα γίνεται αιτία για λανθασμένες ενέργειες ή επιλογές, αν και ο ήρωας έχει τη σιδηρά βεβαιότητα ότι είναι παντογνώστης και έχει την κατάσταση υπό τον πλήρη έλεγχό του. Αυτό οδηγεί συχνά στην καταστροφή του, επιτρέποντας στον θεατή, που αφήνεται από τον δραματουργό να έχει πιο ευρύ γνωστικό ορίζοντα σε σχέση με τον ήρωα, να συνειδητοποιήσει ότι ως άνθρωποι έχουμε σοβαρούς περιορισμούς και επομένως η μετριοπάθεια είναι η κατάλληλη στάση για μας. Πόσοι δεν έχουμε ταυτιστεί με τον Οιδίποδα ενθυμούμενοι ότι και εμείς κάποτε παρανοήσαμε τα δεδομένα και έτσι διαπράξαμε σοβαρά σφάλματα, κάποτε μάλιστα και οικτρότατα.
- Περνώντας στο έργο σας, τι ήταν εκείνο που σας ώθησε να αφιερώσετε τον εαυτό σας στην κλασική φιλολογία;
Κλασική φιλολογία είναι η επιστήμη που μελετά τη γλώσσα και τη λογοτεχνία και γενικά τον πολιτισμό της αρχαίας Ελλάδας και της αρχαίας Ρώμης. Όταν ήμουν μαθητής του γυμνασίου είχα συνειδητοποιήσει ότι τα δύο πιο αγαπημένα μου μαθήματα ήταν τα μαθηματικά και η γραμματική της νέας ελληνικής (αρχαία ελληνικά τότε δεν διδασκόμασταν στο γυμνάσιο, σε αντίθεση με αυτό που γίνεται σήμερα). Μάλιστα, όσον αφορά στα μαθηματικά, είχα λάβει μέρος σε διαγωνισμό της Μαθηματικής Εταιρείας Κύπρου και είχα έλθει τρίτος παγκυπρίως. Όλοι βέβαια απορούσαν πώς ήταν δυνατό μαζί με τα μαθηματικά να θεωρώ ελκυστική και τη γραμματική. Δεν το γνωρίζουν πολλοί, αλλά είναι αλήθεια ότι τα μαθηματικά και η γραμματική, δηλαδή ο μηχανισμός με τον οποίο λειτουργεί μια γλώσσα, κατανοούνται και αναλύονται με το ίδιο είδος διανοητικών δεξιοτήτων. Και αυτό συμβαίνει, επειδή η γλώσσα είναι ένα λογικό κατασκεύασμα. Καθώς τέλειωνα λοιπόν το γυμνάσιο, όφειλα να αποφασίσω αν στο Λύκειο θα εντασσόμουν στην κλασική ή την πρακτική κατεύθυνση. Το δίλημμα ήταν δύσκολο, αλλά τελικά η συμβιβαστική λύση ήταν στο μεν σχολείο να ακολουθήσω την κλασική κατεύθυνση, ώστε να μελετήσω τα θέματα γλώσσας σε μεγαλύτερο βάθος, αλλά παράλληλα, σε επίπεδο φροντιστηρίου τα απογεύματα, να παρακολουθήσω GCΕΑ-levelΡure Μathematics, ώστε να μπορώ να καλλιεργώ το ενδιαφέρον μου για τα μαθηματικά. Στην κλασική κατεύθυνση του λυκείου γνώρισα για πρώτη φορά στη ζωή μου την αρχαία ελληνική γλώσσα και ομολογώ ότι μαγεύτηκα. Τι λογική άρθρωση! Πόση πειθαρχία στη σύνταξη της πρότασης! Από εκείνη τη στιγμή βεβαιώθηκα ότι θέλω να γίνω κλασικός φιλόλογος…
- Ποια η άποψή σας για τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών σήμερα και ποια η θέση που κατέχουν τα αρχαία ελληνικά στην εκπαίδευση του τόπου μας; Τα αρχαία ελληνικά είναι ένα συναρπαστικό μάθημα, τόσο διότι η ανάλυση της αρχαίας γλώσσας αποτελεί ένα θαυμάσιο διανοητικό γύμνασμα, όσο και διότι μέσω τούτου έρχεσαι σε επαφή με μια από τις τρεις πιο βασικές συνιστώσες του ευρωπαϊκού πνεύματος. Για μας δε τους Έλληνες όλως ιδιαιτέρως το μάθημα συνιστά και μια πορεία αυτογνωσίας και συνειδητοποίησης των ιστορικών μας ριζών. Δυστυχώς όμως βλέπουμε ότι οι σημερινοί μαθητές απομακρύνονται όλο και περισσότερο από το μάθημα αυτό και δεν φαίνονται να έχουν καν υποψιαστεί την τεράστια αξία του. Και το χειρότερο: η συντριπτική πλειονότητα των φοιτητών που έρχονται στο Πανεπιστήμιο Κύπρου να σπουδάσουν ελληνική φιλολογία, παρακαλώ, έχουν φοβερότατα κενά! Είναι απίστευτη η αμάθειά τους.
Για να αντιληφθείτε το μέγεθος του προβλήματος, σας πληροφορώ ότι από το τρέχον εξάμηνο έχουμε εισαγάγει μάθημα αρχαίων ελληνικών για αρχαρίους το οποίο είναι υποχρεωτικό για όλους τους πρωτοετείς. Το Υπουργείο Παιδείας πρέπει με μεγάλη σοβαρότητα να εξετάσει επιτέλους τι γίνεται με τα αρχαία ελληνικά στη Μέση Εκπαίδευση. Οι δικές μου σκέψεις είναι ότι βέβαια θα ήταν άδικο να αποδώσουμε τις ευθύνες στα παιδιά. Από συζητήσεις που κάνω χρόνια τώρα με τους φοιτητές μου προκύπτει ότι πολλοί φιλόλογοί μας στα σχολεία ενώ δεν έχουν την κατάλληλη κατάρτιση στα αρχαία ελληνικά, διότι μπορεί να ειδικεύτηκαν λ.χ. στην Ιστορία, εντούτοις τα διδάσκουν. Και αυτό έχει τις επιπτώσεις που ανέφερα. Θα παρακαλέσω τους αγαπητούς διευθυντές της Μέσης Εκπαίδευσης να μην αναθέτουν τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών ει μη μόνον σε άτομα με ειδική κατάρτιση στο θέμα. Αλλά και αυτά τα άτομα ακόμη θα πρέπει το κράτος να τα επιμορφώσει, διότι η διδακτική μεθοδολογία έχει προχωρήσει πολύ από τότε που πήραν το πτυχίο τους. Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο αποτυγχάνει το μάθημα είναι τα ακατάλληλα διδακτικά συγγράμματα. Τρίτον, η ακατάλληλη διδακτική μέθοδος, η οποία στηρίζεται σε πληθώρα αφηρημένων εννοιών και μιας αχρείαστα μεγάλης μεταγλώσσας. Τέταρτον, το λανθασμένο μαθητικό κοινό προς το οποίο στρέφουμε τα αρχαία ελληνικά.
- Υπάρχει η άποψη ότι δεν χρειάζεται η γνώση της αρχαίας ελληνικής, αφού τα κείμενα των αρχαίων μπορούν να γίνουν κτήμα στον καθένα, εύκολα, μέσα από τη μετάφραση. Εν ολίγοις, γιατί θα πρέπει ένας μαθητής να ταλαιπωρείται κάνοντας ο ίδιος τη μετάφραση; Στο σημείο αυτό ενστερνίζομαι απόλυτα τις επιφυλάξεις του Γιώργου Σεφέρη απέναντι στη δυνατότητα του μεταφράσματος να προσεγγίσει το πρωτότυπο έργο. Στην εισαγωγή που προτάσσει λοιπόν της μετάφρασης της Έρημης Χώρας του Τ.S. Εliot, ο Σεφέρης εν έτει 1973 σημειώνει: «εκείνο που έχουμε στις μεταφράσεις ποιημάτων δεν είναι διόλου μια προσέγγιση προς το έργο όπως γράφτηκε, αλλά ο καρπός της επιμειξίας δυο φυσιογνωμιών, που μοιάζει θλιβερά κάποτε με την οικογένεια του μεταφραστή». Είναι πολλοί οι λόγοι για το οποίο ισχύει αυτό, και δεν θα πρέπει ποτέ να στερήσουμε από τους μαθητές μας τη δυνατότητα της προνομιούχου πρόσβασης στον αυθεντικό πρωτότυπο λόγο των αρχαίων συγγραφέων μας, ποιητών και πεζογράφων. Είναι μια απολαυστική εμπειρία.
- Ως κλασικός φιλόλογος τί θεωρείτε ότι λείπει σήμερα από την εκπαίδευσή μας; Ως κλασικός φιλόλογος θεωρώ ότι η εκπαίδευσή μας θα πρέπει να αξιοποιήσει περισσότερο τον αρχαίο κόσμο και να φέρει τους νέους μας σε στενότερη επαφή με τις διαχρονικές του αξίες. Σκέπτομαι λ.χ. τώρα τις εξής αξίες: τη γλώσσα ως αξία, την κριτική στάση απέναντι στα πράγματα, η οποία εκδηλώνεται μέσω ορθολογικής συζήτησης, και ασφαλώς την πολιτικοποίηση του ανθρώπου, η μετατροπή δηλαδή του ατόμου σε ενεργό πολίτη, με έντονη συμμετοχή στα κοινά πράγματα. Είναι και οι τρεις αξίες άκρως επίκαιρες στην Κύπρο του σήμερα.
Προσπάθεια ιδεολογικοποίησης της κυπριακής διαλέκτου
- Γίνεται πολύς λόγος σήμερα για την κυπριακή διάλεκτο με μια τάση επανεκτίμησής της. Πώς το σχολιάζετε; Η επιστημονική μελέτη της κυπριακής κατέδειξε σαφώς ότι πρόκειται για μια διάλεκτο της ελληνικής γλώσσας η οποία ως προς την αρχαϊκότητα των χαρακτηριστικών της είναι εφάμιλλη λ.χ. της ποντιακής διαλέκτου. Πολύ καλή γλωσσολογική παρουσίαση του θέματος παρέχει ο καθηγητής Χαράλαμπος Συμεωνίδης σε πρόσφατο σύγγραμμά του. Η ελληνικότητα της κυπριακής όμως προκύπτει και από την ιστορία. Την κυπριακή διάλεκτο την έφεραν μαζί τους οι πρόγονοί μας Έλληνες που έφθασαν τον 12ο αι. π.Χ., μετά την κατάρρευση των μυκηναϊκών ανακτόρων, για μόνιμη εγκατάσταση στην Κύπρο. Και επειδή οι πρώτοι Έλληνες της Κύπρου κατήγοντο από την περιοχή της Αρκαδίας της κεντρικής Πελοποννήσου, η αρχαία κυπριακή διάλεκτος έχει στενότατες ομοιότητες και συγγένειες με την αρχαία αρκαδική διάλεκτο: και οι δύο διάλεκτοι, κυπριακή και αρκαδική, συνανήκουν μαζί με την παμφυλιακή στη λεγόμενη αχαϊκή ομάδα των ελληνικών διαλέκτων.
Η αρχαία κυπριακή ομιλήθηκε για κάπου 1000 χρόνια στην Κύπρο, αλλά την εποχή των ελληνιστικών χρόνων, όπως συνέβη και με τις υπόλοιπες ελληνικές διαλέκτους, υπεχώρησε στην επεκτατική προέλαση της λεγόμενης ελληνιστικής Κοινής, η οποία ήταν ένα κοινό εκφραστικό όργανο που κάλυπτε όλους τους Έλληνες. Αργότερα κατά τον 7ο αι. μ.Χ. άρχισε δειλά-δειλά, όπως πάλι οι άλλες ελληνικές διάλεκτοι, να επανεμφανίζεται ως μεσαιωνική κυπριακή. Η φάση αυτή κάλυψε και την περίοδο της φραγκοκρατίας και ενετοκρατίας. Το 1571 μ.Χ. με την κατάκτηση της νήσου από τους Οθωμανούς άρχεται η νεώτερη και σύγχρονη φάση της Κυπριακής. Πρέπει να πούμε ότι καθ’ όλη την πορεία της η Κυπριακή συμπορεύτηκε και με άλλες ελληνικές διαλέκτους. Η στενή της σχέση με αυτές είναι πολύ ορατή. Αυτό που ονομάσατε επανεκτίμηση της Κυπριακής δεν είναι μια προσπάθεια μελέτης βασιζόμενη σε νέα επιστημονικά δεδομένα. Επιστημονικώς τα πράγματα έχουν όπως σας τα είπα. Αυτό που γίνεται είναι μια προσπάθεια ιδεολογικοποίησης της κυπριακής διαλέκτου. Δηλαδή κάποιοι κύκλοι, συνήθως τους λέμε Νεοκυπρίους, επειδή έπαψαν να αισθάνονται οι ίδιοι Έλληνες κατά παραβίαση των ιστορικών δεδομένων, θεωρούν ότι μπορούν να αποκόψουν την κυπριακή από τον ελληνικό κορμό και να την παρουσιάσουν ως αυτόνομη γλώσσα. Ακολουθούν μεθοδικά μια ορισμένη διαδικασία (τυποποίηση κυπριακής, εισαγωγή της στην εκπαίδευση κ.τ.λ.). Όμως η εκτίμησή μου είναι ότι το ιδεολογικό, αντιεπιστημονικό και ανιστόρητο αυτό πείραμα δεν έχει προοπτική επιτυχίας για πολλούς λόγους.
Ινφογνώμων Πολιτικά: Πορεία αυτογνωσίας τα αρχαία ελληνικά
4 Δεκεμβρίου 2011
27 Νοεμβρίου 2011
Αντρέ Ασιμάν- Αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις
"Η αγάπη μας προέρχεται από τη γλώσσα. Το μίσος μας είναι προϊόν της γλώσσας και οι συγκρούσεις που όλοι νιώθουμε δεν υπάρχουν έξω από τη λεκτική ή άλλη έκφρασή τους. Η προπαγάνδα είναι μια γλώσσα. Ολόκληρη η ιστορία του 20ού αιώνα είναι φτιαγμένη από την προπαγάνδα. Και τα λάθη μας είναι τα λάθη της προπαγάνδας ... Η γλώσσα σε ένα άλλο επίπεδο είναι ένας φανταστικός τρόπος να εξηγήσεις ή να υποθέσεις πώς ήταν ή πώς θα μπορούσαν να είναι οι ζωές μας. Η γλώσσα μάς δίνει μια άλλη αφήγηση από την επίσημη εκδοχή...» Αντρέ Ασιμάν
Η συνέντευξή του στο Βήμα εδώ
18 Νοεμβρίου 2011
Τι έκανες στο Σύνταγμα, φωτογράφε;- συνέντευξη με 7 μαχόμενους φωτορεπόρτερ
Αναδημοσίευση από "Το Βήμα": http://www.tovima.gr/vimagazino/views/article/?aid=423564
Tην Τετάρτη (5/10) στο Σύνταγμα, έγιναν επεισόδια στα οποία, μεταξύ άλλων, ΜΑΤ επιτέθηκαν σε φωτορεπόρτερ. Επτά φωτογράφοι μίλησαν για την εμπειρία τού να εργάζεσαι μέσα σε φωτιές και χημικά.
«Τον τελευταίο καιρό, καθώς η δουλειά στην Ελλάδα γίνεται όλο και πιο απαιτητική, το Γαλλικό Πρακτορείο συχνά φέρνει συναδέλφους από το εξωτερικό για να βοηθήσουν την κατάσταση. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι μπαρουτοκαπνισμένοι φωτογράφοι, άνθρωποι που έχουν ζήσει πολέμους, συρράξεις, εξεγέρσεις. Στο τέλος της αθηναϊκής εμπειρίας τους, ομολογούν ότι στην Αθήνα φοβήθηκαν περισσότερο από ποτέ. Δεν είναι υπερβολή: σε έναν πόλεμο ξέρεις ακριβώς τι γίνεται, πού είναι ο εχθρός, πού είναι η ουδέτερη ζώνη, πού κρύβεται ο κίνδυνος. Στο Σύνταγμα υπάρχουν στιγμές που δεν ξέρεις τι ακριβώς συμβαίνει, από πού θα σου έρθει μια πέτρα ή ένα κλομπ. Είσαι ο εχθρός όλων, ένας “κακός δημοσιογράφος”. Αλλά πρέπει να είσαι εκεί.
Δουλεύω από το 1997. Η τελευταία αποστολή μου ήταν στη Λιβύη. Εχω μια αρχή: Δεν πρέπει να εμπλέκεσαι συναισθηματικά. Απαγορεύεται. Μπορεί να έχω διάφορα στο μυαλό μου, αλλά την ώρα της δουλειάς αφήνω στην άκρη κάθε σκέψη και προσπαθώ να καταγράψω την πραγματικότητα. Ασφαλώς και φοβάμαι. Αλλά όλα τα συναισθήματα μου βγαίνουν όταν γυρνάω σπίτι μου.
Η “καλή φωτογραφία” είναι σχετική υπόθεση. Δεν μπορώ να είμαι περήφανος για μια εικόνα μου, όταν βλέπω πως γύρω μου ο ένας δέρνει τον άλλον, όταν γίνεται τέτοιου είδους πόλεμος. Χωρίς κράνος και μάσκα, δεν γίνεται να δουλέψεις πια. Μπορεί να σε δυσκολεύει στη δουλειά, αλλά χωρίς τον εξοπλισμό δεν μπορείς να αναπνεύσεις και είσαι εντελώς εκτεθειμένος. Τη γουστάρω τη δουλειά μου, γιατί με αυτή δείχνω την πιο ρεαλιστική εκδοχή της πραγματικότητας. Η φωτογραφία, αυτού του είδους η φωτογραφία τουλάχιστον, δεν μπορεί να πει ψέματα. Ακόμη και αν η αλήθεια που διηγείται είναι δυσάρεστη, είναι η μοναδική αλήθεια».
Μυρτώ Παπαδοπούλου, freelancer
«Δεν είμαι φωτογράφος πορειών, δεν είμαι συνηθισμένη στην ένταση. Αλλά όλες αυτές τις ημέρες ένιωθα την ανάγκη να είμαι εκεί, στο Σύνταγμα, στις πορείες, στα επεισόδια. Είναι κάτι που νιώθω ως ιστορία της χώρας μου, κάτι που πολλά χρόνια αργότερα θα είναι μια ιστορική αφήγηση την οποία θέλω να έχω φωτογραφίσει.
Τον Δεκέμβριο του 2008 είχα επιστρέψει στην Αθήνα για λίγες ημέρες από την Ιταλία όπου ζούσα και βρέθηκα ξαφνικά στις εικόνες καταστροφής της πόλης μου. Εκεί έζησα τις πρώτες βίαιες εμπειρίες, περισσότερο ως παρατηρητής.
Τις ημέρες της έντασης ήμουν με μια ιταλίδα δημοσιογράφο που προσπαθούσε να ανακαλύψει ένα κομμάτι της ελληνικής πραγματικότητας. Είχε ενδιαφέρον να παρακολουθώ τις αντιδράσεις της, δεδομένου ότι αυτή είχε μια “παρθένα” ματιά απέναντι στα πράγματα. Της βγήκε πάθος, ένταση, φόβος και απορία. Το πάθος και η ένταση από την αδρεναλίνη, ο φόβος από τη χημική ατμόσφαιρα και η απορία από την ανήθικη, παράλογη και απίστευτα επιθετική συμπεριφορά της Αστυνομίας. Δεν ήμασταν εξοπλισμένες κατάλληλα, δεν είχαμε επαγγελματικές μάσκες, απλώς βρήκαμε μια χειρουργική μάσκα και Maalox για το πρόσωπο. Φωτογραφικά ήμουν χαμένη, δεν καταλάβαινα καν τι συνέβαινε γύρω μου, απλώς φωτογράφιζα κλαίγοντας. Λίγο αργότερα, την ώρα που στο Σύνταγμα καιγόταν ο τόπος, στην πλατεία Καρύτση υπήρχε κόσμος που έπινε καφέ. Αυτές οι αστικές εικόνες είναι από τα πιο περίεργα πράγματα που μπορεί να συναντήσει κανείς, ίσως και παγκοσμίως».
Αγγελος Χριστοφιλόπουλος, Fos Photos
«Αν με τρομάζει κάτι περισσότερο από μια δύσκολη μέρα σε μια πορεία, είναι η εξοικείωση με τη βία. Το γεγονός ότι φωτογραφίες με καπνούς, χημικά, ανθρώπους στο έδαφος στο κέντρο της Αθήνας, έχει γίνει πλέον συνήθεια. Το μάτι συνηθίζει, αποκτά ανεκτικότητα και το κατατάσσει σαν κάτι το φυσιολογικό. Η ανοχή σε τέτοιες εικόνες, επειδή είναι όλο και πιο συχνές, είναι το πιο φρικιαστικό.
Η δουλειά αλλάζει. Πλέον, εκτός από εμάς τους επαγγελματίες φωτογράφους, οι εικόνες που διαχέονται στο Ιnternet από ερασιτέχνες φωτογράφους είναι χιλιάδες. Αυτό είναι μόνο καλό. Οχι μόνο από άποψη ντοκουμέντων ανομίας και βίας, αλλά και γιατί η κατάσταση, η ωμή πραγματικότητα, βγαίνει προς τα έξω μαζικά. Αρκεί να μην τη συνηθίσουμε.
Δουλεύω περισσότερα από δέκα χρόνια ως φωτογράφος. Κάνω άλλου είδους φωτογραφική δουλειά, θεατρικά, πορτρέτα, καλλιτεχνικές εικόνες. Αλλά θεωρούσα πάντα υποχρέωση και ανάγκη μου να απεικονίζω την πραγματικότητα της εποχής. Το να προσπαθείς να δουλέψεις σε τέτοιες καταστάσεις δεν είναι εύκολο. Δεν βρίσκομαι ποτέ πίσω από τα ΜΑΤ, πάντα μαζί με τον κόσμο. Πολλές φορές δέχομαι αποδοκιμασίες για τη δουλειά που κάνω, κάτι που μπορώ να κατανοήσω.
Προσπαθώ να είμαι αντικειμενικός. Δεν είναι εύκολη κατάσταση. Οταν βλέπεις ηλικιωμένους ή νεαρά κορίτσια να τρώνε ξύλο, δεν είναι εύκολο να μείνεις ουδέτερος, βιώνεις μια μάχη. Ασφαλώς φοβάμαι, αλλά το αφήνω στην άκρη για να μπορέσω να καταγράψω ό,τι συμβαίνει γύρω μου. Αυτό είναι το πιο σημαντικό».
Αγγελος Τζωρτζίνης, περιοδικό «TIME»
«Φλερτάρουμε με τον θάνατο. Οχι εμείς, ως φωτογράφοι, ως λαός. Σε μια μελλοντική πορεία – αν συνεχιστεί η κατάσταση με τέτοια ένταση, με τέτοια ανευθυνότητα, με τέτοιες πρακτικές από την Αστυνομία – είναι θέμα χρόνου και συγκυρίας να θρηνήσουμε νεκρούς σε ένα αθηναϊκό πεζοδρόμιο.
Πρέπει να είσαι αντικειμενικός όταν δουλεύεις. Μπορεί να είσαι στην καρδιά της μάχης, να δέχεσαι επίθεση από αστυνομικούς και διαδηλωτές – και οι δύο σε αντιμετωπίζουν σαν εχθρό –, αλλά πρέπει να παραμείνεις ψύχραιμος. Δεν είναι εύκολο, ούτε το καταφέρνω πάντα.
Δεν το θεωρώ ακριβώς δουλειά. Ολοι συμμετέχουμε. Ακόμη και αν δεν έχεις χρόνο να φιλτράρεις τα γεγονότα, δεν γίνεται να μη δουλέψει το κριτήριό σου. Μου αρέσει η αδρεναλίνη και μου αρέσει εκείνη τη στιγμή να καταφέρνω να ξεχωρίσω το σημαντικό και να το καταγράφω.
Σίγουρα φοβάμαι, ίσως και περισσότερο από ό,τι στη Λιβύη ή στην Αίγυπτο, αλλά πρόκειται για μια δουλειά που σε κρατά ζωντανό. Αλλά μετά, γυρνώντας σπίτι, δεν μπορεί να μη σκεφτείς το αδιέξοδο του πράγματος. Οτι μπορεί να ζεις ενεργά ένα μέρος της ιστορίας, αλλά όλα αυτά σε μια κατάσταση που δεν έχει μέλλον: Σε μια εποχή που, χωρίς καμία λογική και από τις δύο πλευρές, οδηγείται μόνο σε καταστροφή, βία και χημεία. Αν δεν αλλάξουμε εμείς, θα ζούμε την ίδια ρουτίνα της βίας, απλώς όλο και πιο έντονη».
Μάρω Κουρή, freelancer
«Τα συναισθήματά σου πρέπει να τα αποκλείεις. Οταν φωτογραφίζω μέσα σε καταστάσεις χάους, είμαι παρατηρητής. Δεν είναι συναίσθημα το να βλέπεις την αδικία και να την καταγράφεις. Είναι δουλειά. Αν παρασυρθείς, θα χάσεις το νόημα.
Ο φόβος είναι εκεί, δεν γίνεται αλλιώς. Εχω ταξιδέψει στις πιο φτωχές γειτονιές του πλανήτη, με έχει απειλήσει ένας μαφιόζος στο Γιοχάνεσμπουργκ, έχω ζήσει ακραίες καταστάσεις. Αλλά φόβος μπορεί να υπάρχει και στην πλατεία Συντάγματος. Τις προάλλες, στη συμβολή των οδών Φιλελλήνων και Οθωνος, είχαν τελειώσει – προσωρινά – τα χημικά στους αστυνομικούς. Ενώ αντάλλασσαν πέτρες και μάρμαρα με τους διαδηλωτές, κάποιος από αυτούς έρχεται κοντά μου και μου λέει “θα σε βρω μετά εσένα”. Φοβήθηκα. Είναι η μοίρα του φωτογράφου να τον θεωρούν έναν “κακό δημοσιογράφο”, που είναι εχθρός και του αστυνομικού και του διαδηλωτή. Πολλές φορές μάς φωνάζουν “εδώ ο κόσμος καίγεται και εσείς έρχεστε να βγάλετε λεφτά;”. Αν ήξεραν πόσα λεφτά βγάζουμε, μάλλον δεν θα το έλεγαν.
Ακόμη και μέσα σε αυτές τις συνθήκες, πιστεύω πως μπορείς να κάνεις τέχνη. Το φωτορεπορτάζ είναι ειδησεογραφία, αλλά το καλό φωτορεπορτάζ μπορεί να είναι και τέχνη. Πριν από λίγο καιρό ήμουν στην Τυνησία, κάλυπτα τα γεγονότα, τη συμπεριφορά της αστυνομίας, την ένταση. Τις προηγούμενες ημέρες, μέσα στον πανικό, σκέφτηκα ότι δεν διαφέρει και πολύ η κατάσταση από τα δικά μας...».
Γκαμπριέλε Μικαλίτσι, «New York Times»
«Πριν από λίγους μήνες, στην Αίγυπτο, κατά τη διάρκεια των ταραχών, κάποιος από τους χιλιάδες παρακρατικούς πρώην φυλακισμένους, που υπερασπίζονταν το καθεστώς Μουμπάρακ, πήγε να με μαχαιρώσει. Ευτυχώς αντέδρασα γρήγορα, τον απέφυγα και, με τη βοήθεια άλλων διαδηλωτών, γλίτωσα. Στην Αθήνα βρέθηκα μπροστά σε μια μάχη ενός αναρχικού με έναν αστυνομικό. Κάποια στιγμή ο αναρχικός τράπηκε σε φυγή και ο αστυνομικός προσπάθησε να τον πιάσει. Επειδή όμως ο αντίπαλός του ήταν πιο γρήγορος, ξέσπασε στον πρώτο που βρήκε μπροστά του: εμένα. Επιχείρησα να απομακρυνθώ από το σημείο, σηκώνοντας τα χέρια και φωνάζοντας “φωτογράφος”. Εκείνη την ώρα με χτύπησε. Αν με ενόχλησε κάτι, ήταν ότι με χτύπησε όταν γύρισα την πλάτη μου. Εκτός από το ότι δεν ήμουν “εχθρός”, εκτός από το ότι ήμουν άοπλος, σε μια μάχη το χτύπημα πισώπλατα είναι άνανδρο.
Παρ’ όλα αυτά, στα μάτια μου η κατάσταση στην Ελλάδα δεν έχει σχέση με την Αίγυπτο ή την Τυνησία. Εκεί η επανάσταση είναι πραγματικά ζήτημα επιβίωσης, εδώ η δική σας εξέγερση είναι θέμα καλύτερου τρόπου ζωής. Σίγουρα υπάρχει αδικία, σίγουρα υπάρχει κίνητρο για να ξεσηκωθείς, αλλά δεν είναι το ίδιο με το να μην έχεις να φας. Το ξέρω καλά, επειδή προέρχομαι από την Ιταλία όπου – πιστέψτε με – έχουμε επίσης χιλιάδες λόγους να ξεσηκωθούμε, αλλά ακόμη δεν γίνεται τίποτε, προφανώς γιατί δεν απειλούμαστε ακόμη άμεσα.
Η άποψή μου είναι ότι όλη αυτή η ένταση δημιουργείται επειδή κάποιοι τη θέλουν. Υπήρχαν διαδηλωτές με ειρηνικές διαθέσεις, υπήρχαν και οι αναρχικοί που ήθελαν απλώς καταστροφές και υπήρχε και η Αστυνομία που λειτουργούσε επιθετικά. Ενώ είχαν τον έλεγχο της κατάστασης, χρησιμοποιούσαν υπερβολική – ίσως εκφοβιστική – βία. Σημαντική διάφορα με την Αίγυπτο και την Τυνησία είναι και η ποιότητα των χημικών. Εκεί είναι απλά δακρυγόνα. Αυτά που έχει η ελληνική αστυνομία είναι μια άλλη, πολύ πιο εξελιγμένη ποιότητα που δεν ξέρω τι έχουν ως συστατικό, αλλά μάλλον είναι ό,τι πιο σύγχρονο κυκλοφορεί στην αγορά».
Πέτρος Γιαννακούρης, Associated Press
«Εικόνα από το κέντρο της πόλης: Την προηγούμενη εβδομάδα, την ώρα που η βία ξεπερνούσε κάθε όριο, την ώρα που τα χημικά έπνιγαν ανθρώπους, την ώρα που άλλοι έτρεχαν να κρυφτούν από τις πέτρες και άλλοι έτρεχαν να βρουν κάπου καθαρό αέρα να αναπνεύσουν, ταυτόχρονα, την ίδια στιγμή, ακουγόταν μουσική. Ενας μαυροντυμένος λυράρης στο κέντρο της πλατείας Συντάγματος έπαιζε παραδοσιακή κρητική μουσική σε μια προσπάθεια να ηρεμήσει τα πνεύματα. Ξύλο μετά μουσικής…
Για ένα δευτερόλεπτο σκέφτηκα ότι αυτή η εικόνα δεν είναι «φυσιολογική». Μόνο για ένα δευτερόλεπτο, εξάλλου οι συνθήκες δεν σου αφήνουν περισσότερο χρόνο. Πρέπει να δουλέψεις τη στιγμή που άλλοι τρέχουν για να σωθούν. Αυτό είναι το καθήκον σου, να μεταφέρεις με τον δικό σου τρόπο, με τη δική σου ματιά, με το δικό σου «κλικ», αυτό που συμβαίνει γύρω σου. Δεν τραβάω μηχανικά φωτογραφίες μέσα σε τόσο ακραίες καταστάσεις. Ξέρω ακριβώς που βρίσκομαι, τι κάνω, ξέρω τους κινδύνους και παίρνω τα ρίσκα μου. Προσπαθώ να είμαι συγκεντρωμένος και ήρεμος, Αλλά κάθε φορά νιώθεις φόβο. Είναι καλό να φοβάσαι. Οσες φορές την έχω πατήσει είναι από έλλειψη φόβου.
Οταν ψηφιζόταν το Μεσοπρόθεσμο, η κατάσταση δεν ήταν απλά τεταμένη, ξεπέρασε τα όρια. Την Τρίτη και την Τετάρτη δουλεύαμε από 15 ώρες την ημέρα, σε πολύ δύσκολες συνθήκες, συνθήκες που δεν δικαιολογούνται σε μια πολιτισμένη χώρα. Είδα στην πλατεία Συντάγματος πολλούς γνωστούς μου. Ανθρώπους που δεν συνηθίζουν να πηγαίνουν σε διαδηλώσεις και σίγουρα μιλάω για ανθρώπους που δεν βγαίνουν στους δρόμους για να πετάξουν πέτρες. Και όμως ήταν εκεί.
Φωτογραφίζω στους δρόμους από το 1996. Εχω κάνει διάφορες αποστολές, στο Ιράκ μόνο έχω πάει επτά φορές. Εχω δει τη βία, την εξαθλίωση, την αδικία, τον θάνατο. Εκεί πολεμούν διότι έννοιες όπως “ανθρώπινη ζωή”, “επιβίωση”, “δικαιοσύνη” έχουν χάσει την αξία τους μέσα την τραγικότητα των γεγονότων. Λυπάμαι όταν βλέπω τέτοιες εικόνες και στη χώρα μου. Είναι παράλογο. Δεν θέλω άλλο αίμα, άλλο ξύλο, άλλα δακρυγόνα. Εχω βαρεθεί τόση βία, την έχω δει τόσες φορές μπροστά μου, που, όταν τη ζω στη χώρα μου, νιώθω άσχημα. Ο φόβος μου κατά τη διάρκεια των επεισοδίων είναι ότι κάποια στιγμή μπορεί να υπάρξει νεκρός. Αν συνεχιστεί έτσι η ιστορία, είναι απλώς θέμα χρόνου».
Αρης Μεσσήνης, AFP
«Τον τελευταίο καιρό, καθώς η δουλειά στην Ελλάδα γίνεται όλο και πιο απαιτητική, το Γαλλικό Πρακτορείο συχνά φέρνει συναδέλφους από το εξωτερικό για να βοηθήσουν την κατάσταση. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι μπαρουτοκαπνισμένοι φωτογράφοι, άνθρωποι που έχουν ζήσει πολέμους, συρράξεις, εξεγέρσεις. Στο τέλος της αθηναϊκής εμπειρίας τους, ομολογούν ότι στην Αθήνα φοβήθηκαν περισσότερο από ποτέ. Δεν είναι υπερβολή: σε έναν πόλεμο ξέρεις ακριβώς τι γίνεται, πού είναι ο εχθρός, πού είναι η ουδέτερη ζώνη, πού κρύβεται ο κίνδυνος. Στο Σύνταγμα υπάρχουν στιγμές που δεν ξέρεις τι ακριβώς συμβαίνει, από πού θα σου έρθει μια πέτρα ή ένα κλομπ. Είσαι ο εχθρός όλων, ένας “κακός δημοσιογράφος”. Αλλά πρέπει να είσαι εκεί.
Δουλεύω από το 1997. Η τελευταία αποστολή μου ήταν στη Λιβύη. Εχω μια αρχή: Δεν πρέπει να εμπλέκεσαι συναισθηματικά. Απαγορεύεται. Μπορεί να έχω διάφορα στο μυαλό μου, αλλά την ώρα της δουλειάς αφήνω στην άκρη κάθε σκέψη και προσπαθώ να καταγράψω την πραγματικότητα. Ασφαλώς και φοβάμαι. Αλλά όλα τα συναισθήματα μου βγαίνουν όταν γυρνάω σπίτι μου.
Η “καλή φωτογραφία” είναι σχετική υπόθεση. Δεν μπορώ να είμαι περήφανος για μια εικόνα μου, όταν βλέπω πως γύρω μου ο ένας δέρνει τον άλλον, όταν γίνεται τέτοιου είδους πόλεμος. Χωρίς κράνος και μάσκα, δεν γίνεται να δουλέψεις πια. Μπορεί να σε δυσκολεύει στη δουλειά, αλλά χωρίς τον εξοπλισμό δεν μπορείς να αναπνεύσεις και είσαι εντελώς εκτεθειμένος. Τη γουστάρω τη δουλειά μου, γιατί με αυτή δείχνω την πιο ρεαλιστική εκδοχή της πραγματικότητας. Η φωτογραφία, αυτού του είδους η φωτογραφία τουλάχιστον, δεν μπορεί να πει ψέματα. Ακόμη και αν η αλήθεια που διηγείται είναι δυσάρεστη, είναι η μοναδική αλήθεια».
Μυρτώ Παπαδοπούλου, freelancer
«Δεν είμαι φωτογράφος πορειών, δεν είμαι συνηθισμένη στην ένταση. Αλλά όλες αυτές τις ημέρες ένιωθα την ανάγκη να είμαι εκεί, στο Σύνταγμα, στις πορείες, στα επεισόδια. Είναι κάτι που νιώθω ως ιστορία της χώρας μου, κάτι που πολλά χρόνια αργότερα θα είναι μια ιστορική αφήγηση την οποία θέλω να έχω φωτογραφίσει.
Τον Δεκέμβριο του 2008 είχα επιστρέψει στην Αθήνα για λίγες ημέρες από την Ιταλία όπου ζούσα και βρέθηκα ξαφνικά στις εικόνες καταστροφής της πόλης μου. Εκεί έζησα τις πρώτες βίαιες εμπειρίες, περισσότερο ως παρατηρητής.
Τις ημέρες της έντασης ήμουν με μια ιταλίδα δημοσιογράφο που προσπαθούσε να ανακαλύψει ένα κομμάτι της ελληνικής πραγματικότητας. Είχε ενδιαφέρον να παρακολουθώ τις αντιδράσεις της, δεδομένου ότι αυτή είχε μια “παρθένα” ματιά απέναντι στα πράγματα. Της βγήκε πάθος, ένταση, φόβος και απορία. Το πάθος και η ένταση από την αδρεναλίνη, ο φόβος από τη χημική ατμόσφαιρα και η απορία από την ανήθικη, παράλογη και απίστευτα επιθετική συμπεριφορά της Αστυνομίας. Δεν ήμασταν εξοπλισμένες κατάλληλα, δεν είχαμε επαγγελματικές μάσκες, απλώς βρήκαμε μια χειρουργική μάσκα και Maalox για το πρόσωπο. Φωτογραφικά ήμουν χαμένη, δεν καταλάβαινα καν τι συνέβαινε γύρω μου, απλώς φωτογράφιζα κλαίγοντας. Λίγο αργότερα, την ώρα που στο Σύνταγμα καιγόταν ο τόπος, στην πλατεία Καρύτση υπήρχε κόσμος που έπινε καφέ. Αυτές οι αστικές εικόνες είναι από τα πιο περίεργα πράγματα που μπορεί να συναντήσει κανείς, ίσως και παγκοσμίως».
Αγγελος Χριστοφιλόπουλος, Fos Photos
«Αν με τρομάζει κάτι περισσότερο από μια δύσκολη μέρα σε μια πορεία, είναι η εξοικείωση με τη βία. Το γεγονός ότι φωτογραφίες με καπνούς, χημικά, ανθρώπους στο έδαφος στο κέντρο της Αθήνας, έχει γίνει πλέον συνήθεια. Το μάτι συνηθίζει, αποκτά ανεκτικότητα και το κατατάσσει σαν κάτι το φυσιολογικό. Η ανοχή σε τέτοιες εικόνες, επειδή είναι όλο και πιο συχνές, είναι το πιο φρικιαστικό.
Η δουλειά αλλάζει. Πλέον, εκτός από εμάς τους επαγγελματίες φωτογράφους, οι εικόνες που διαχέονται στο Ιnternet από ερασιτέχνες φωτογράφους είναι χιλιάδες. Αυτό είναι μόνο καλό. Οχι μόνο από άποψη ντοκουμέντων ανομίας και βίας, αλλά και γιατί η κατάσταση, η ωμή πραγματικότητα, βγαίνει προς τα έξω μαζικά. Αρκεί να μην τη συνηθίσουμε.
Δουλεύω περισσότερα από δέκα χρόνια ως φωτογράφος. Κάνω άλλου είδους φωτογραφική δουλειά, θεατρικά, πορτρέτα, καλλιτεχνικές εικόνες. Αλλά θεωρούσα πάντα υποχρέωση και ανάγκη μου να απεικονίζω την πραγματικότητα της εποχής. Το να προσπαθείς να δουλέψεις σε τέτοιες καταστάσεις δεν είναι εύκολο. Δεν βρίσκομαι ποτέ πίσω από τα ΜΑΤ, πάντα μαζί με τον κόσμο. Πολλές φορές δέχομαι αποδοκιμασίες για τη δουλειά που κάνω, κάτι που μπορώ να κατανοήσω.
Προσπαθώ να είμαι αντικειμενικός. Δεν είναι εύκολη κατάσταση. Οταν βλέπεις ηλικιωμένους ή νεαρά κορίτσια να τρώνε ξύλο, δεν είναι εύκολο να μείνεις ουδέτερος, βιώνεις μια μάχη. Ασφαλώς φοβάμαι, αλλά το αφήνω στην άκρη για να μπορέσω να καταγράψω ό,τι συμβαίνει γύρω μου. Αυτό είναι το πιο σημαντικό».
Αγγελος Τζωρτζίνης, περιοδικό «TIME»
«Φλερτάρουμε με τον θάνατο. Οχι εμείς, ως φωτογράφοι, ως λαός. Σε μια μελλοντική πορεία – αν συνεχιστεί η κατάσταση με τέτοια ένταση, με τέτοια ανευθυνότητα, με τέτοιες πρακτικές από την Αστυνομία – είναι θέμα χρόνου και συγκυρίας να θρηνήσουμε νεκρούς σε ένα αθηναϊκό πεζοδρόμιο.
Πρέπει να είσαι αντικειμενικός όταν δουλεύεις. Μπορεί να είσαι στην καρδιά της μάχης, να δέχεσαι επίθεση από αστυνομικούς και διαδηλωτές – και οι δύο σε αντιμετωπίζουν σαν εχθρό –, αλλά πρέπει να παραμείνεις ψύχραιμος. Δεν είναι εύκολο, ούτε το καταφέρνω πάντα.
Δεν το θεωρώ ακριβώς δουλειά. Ολοι συμμετέχουμε. Ακόμη και αν δεν έχεις χρόνο να φιλτράρεις τα γεγονότα, δεν γίνεται να μη δουλέψει το κριτήριό σου. Μου αρέσει η αδρεναλίνη και μου αρέσει εκείνη τη στιγμή να καταφέρνω να ξεχωρίσω το σημαντικό και να το καταγράφω.
Σίγουρα φοβάμαι, ίσως και περισσότερο από ό,τι στη Λιβύη ή στην Αίγυπτο, αλλά πρόκειται για μια δουλειά που σε κρατά ζωντανό. Αλλά μετά, γυρνώντας σπίτι, δεν μπορεί να μη σκεφτείς το αδιέξοδο του πράγματος. Οτι μπορεί να ζεις ενεργά ένα μέρος της ιστορίας, αλλά όλα αυτά σε μια κατάσταση που δεν έχει μέλλον: Σε μια εποχή που, χωρίς καμία λογική και από τις δύο πλευρές, οδηγείται μόνο σε καταστροφή, βία και χημεία. Αν δεν αλλάξουμε εμείς, θα ζούμε την ίδια ρουτίνα της βίας, απλώς όλο και πιο έντονη».
Μάρω Κουρή, freelancer
«Τα συναισθήματά σου πρέπει να τα αποκλείεις. Οταν φωτογραφίζω μέσα σε καταστάσεις χάους, είμαι παρατηρητής. Δεν είναι συναίσθημα το να βλέπεις την αδικία και να την καταγράφεις. Είναι δουλειά. Αν παρασυρθείς, θα χάσεις το νόημα.
Ο φόβος είναι εκεί, δεν γίνεται αλλιώς. Εχω ταξιδέψει στις πιο φτωχές γειτονιές του πλανήτη, με έχει απειλήσει ένας μαφιόζος στο Γιοχάνεσμπουργκ, έχω ζήσει ακραίες καταστάσεις. Αλλά φόβος μπορεί να υπάρχει και στην πλατεία Συντάγματος. Τις προάλλες, στη συμβολή των οδών Φιλελλήνων και Οθωνος, είχαν τελειώσει – προσωρινά – τα χημικά στους αστυνομικούς. Ενώ αντάλλασσαν πέτρες και μάρμαρα με τους διαδηλωτές, κάποιος από αυτούς έρχεται κοντά μου και μου λέει “θα σε βρω μετά εσένα”. Φοβήθηκα. Είναι η μοίρα του φωτογράφου να τον θεωρούν έναν “κακό δημοσιογράφο”, που είναι εχθρός και του αστυνομικού και του διαδηλωτή. Πολλές φορές μάς φωνάζουν “εδώ ο κόσμος καίγεται και εσείς έρχεστε να βγάλετε λεφτά;”. Αν ήξεραν πόσα λεφτά βγάζουμε, μάλλον δεν θα το έλεγαν.
Ακόμη και μέσα σε αυτές τις συνθήκες, πιστεύω πως μπορείς να κάνεις τέχνη. Το φωτορεπορτάζ είναι ειδησεογραφία, αλλά το καλό φωτορεπορτάζ μπορεί να είναι και τέχνη. Πριν από λίγο καιρό ήμουν στην Τυνησία, κάλυπτα τα γεγονότα, τη συμπεριφορά της αστυνομίας, την ένταση. Τις προηγούμενες ημέρες, μέσα στον πανικό, σκέφτηκα ότι δεν διαφέρει και πολύ η κατάσταση από τα δικά μας...».
Γκαμπριέλε Μικαλίτσι, «New York Times»
«Πριν από λίγους μήνες, στην Αίγυπτο, κατά τη διάρκεια των ταραχών, κάποιος από τους χιλιάδες παρακρατικούς πρώην φυλακισμένους, που υπερασπίζονταν το καθεστώς Μουμπάρακ, πήγε να με μαχαιρώσει. Ευτυχώς αντέδρασα γρήγορα, τον απέφυγα και, με τη βοήθεια άλλων διαδηλωτών, γλίτωσα. Στην Αθήνα βρέθηκα μπροστά σε μια μάχη ενός αναρχικού με έναν αστυνομικό. Κάποια στιγμή ο αναρχικός τράπηκε σε φυγή και ο αστυνομικός προσπάθησε να τον πιάσει. Επειδή όμως ο αντίπαλός του ήταν πιο γρήγορος, ξέσπασε στον πρώτο που βρήκε μπροστά του: εμένα. Επιχείρησα να απομακρυνθώ από το σημείο, σηκώνοντας τα χέρια και φωνάζοντας “φωτογράφος”. Εκείνη την ώρα με χτύπησε. Αν με ενόχλησε κάτι, ήταν ότι με χτύπησε όταν γύρισα την πλάτη μου. Εκτός από το ότι δεν ήμουν “εχθρός”, εκτός από το ότι ήμουν άοπλος, σε μια μάχη το χτύπημα πισώπλατα είναι άνανδρο.
Παρ’ όλα αυτά, στα μάτια μου η κατάσταση στην Ελλάδα δεν έχει σχέση με την Αίγυπτο ή την Τυνησία. Εκεί η επανάσταση είναι πραγματικά ζήτημα επιβίωσης, εδώ η δική σας εξέγερση είναι θέμα καλύτερου τρόπου ζωής. Σίγουρα υπάρχει αδικία, σίγουρα υπάρχει κίνητρο για να ξεσηκωθείς, αλλά δεν είναι το ίδιο με το να μην έχεις να φας. Το ξέρω καλά, επειδή προέρχομαι από την Ιταλία όπου – πιστέψτε με – έχουμε επίσης χιλιάδες λόγους να ξεσηκωθούμε, αλλά ακόμη δεν γίνεται τίποτε, προφανώς γιατί δεν απειλούμαστε ακόμη άμεσα.
Η άποψή μου είναι ότι όλη αυτή η ένταση δημιουργείται επειδή κάποιοι τη θέλουν. Υπήρχαν διαδηλωτές με ειρηνικές διαθέσεις, υπήρχαν και οι αναρχικοί που ήθελαν απλώς καταστροφές και υπήρχε και η Αστυνομία που λειτουργούσε επιθετικά. Ενώ είχαν τον έλεγχο της κατάστασης, χρησιμοποιούσαν υπερβολική – ίσως εκφοβιστική – βία. Σημαντική διάφορα με την Αίγυπτο και την Τυνησία είναι και η ποιότητα των χημικών. Εκεί είναι απλά δακρυγόνα. Αυτά που έχει η ελληνική αστυνομία είναι μια άλλη, πολύ πιο εξελιγμένη ποιότητα που δεν ξέρω τι έχουν ως συστατικό, αλλά μάλλον είναι ό,τι πιο σύγχρονο κυκλοφορεί στην αγορά».
Πέτρος Γιαννακούρης, Associated Press
«Εικόνα από το κέντρο της πόλης: Την προηγούμενη εβδομάδα, την ώρα που η βία ξεπερνούσε κάθε όριο, την ώρα που τα χημικά έπνιγαν ανθρώπους, την ώρα που άλλοι έτρεχαν να κρυφτούν από τις πέτρες και άλλοι έτρεχαν να βρουν κάπου καθαρό αέρα να αναπνεύσουν, ταυτόχρονα, την ίδια στιγμή, ακουγόταν μουσική. Ενας μαυροντυμένος λυράρης στο κέντρο της πλατείας Συντάγματος έπαιζε παραδοσιακή κρητική μουσική σε μια προσπάθεια να ηρεμήσει τα πνεύματα. Ξύλο μετά μουσικής…
Για ένα δευτερόλεπτο σκέφτηκα ότι αυτή η εικόνα δεν είναι «φυσιολογική». Μόνο για ένα δευτερόλεπτο, εξάλλου οι συνθήκες δεν σου αφήνουν περισσότερο χρόνο. Πρέπει να δουλέψεις τη στιγμή που άλλοι τρέχουν για να σωθούν. Αυτό είναι το καθήκον σου, να μεταφέρεις με τον δικό σου τρόπο, με τη δική σου ματιά, με το δικό σου «κλικ», αυτό που συμβαίνει γύρω σου. Δεν τραβάω μηχανικά φωτογραφίες μέσα σε τόσο ακραίες καταστάσεις. Ξέρω ακριβώς που βρίσκομαι, τι κάνω, ξέρω τους κινδύνους και παίρνω τα ρίσκα μου. Προσπαθώ να είμαι συγκεντρωμένος και ήρεμος, Αλλά κάθε φορά νιώθεις φόβο. Είναι καλό να φοβάσαι. Οσες φορές την έχω πατήσει είναι από έλλειψη φόβου.
Οταν ψηφιζόταν το Μεσοπρόθεσμο, η κατάσταση δεν ήταν απλά τεταμένη, ξεπέρασε τα όρια. Την Τρίτη και την Τετάρτη δουλεύαμε από 15 ώρες την ημέρα, σε πολύ δύσκολες συνθήκες, συνθήκες που δεν δικαιολογούνται σε μια πολιτισμένη χώρα. Είδα στην πλατεία Συντάγματος πολλούς γνωστούς μου. Ανθρώπους που δεν συνηθίζουν να πηγαίνουν σε διαδηλώσεις και σίγουρα μιλάω για ανθρώπους που δεν βγαίνουν στους δρόμους για να πετάξουν πέτρες. Και όμως ήταν εκεί.
Φωτογραφίζω στους δρόμους από το 1996. Εχω κάνει διάφορες αποστολές, στο Ιράκ μόνο έχω πάει επτά φορές. Εχω δει τη βία, την εξαθλίωση, την αδικία, τον θάνατο. Εκεί πολεμούν διότι έννοιες όπως “ανθρώπινη ζωή”, “επιβίωση”, “δικαιοσύνη” έχουν χάσει την αξία τους μέσα την τραγικότητα των γεγονότων. Λυπάμαι όταν βλέπω τέτοιες εικόνες και στη χώρα μου. Είναι παράλογο. Δεν θέλω άλλο αίμα, άλλο ξύλο, άλλα δακρυγόνα. Εχω βαρεθεί τόση βία, την έχω δει τόσες φορές μπροστά μου, που, όταν τη ζω στη χώρα μου, νιώθω άσχημα. Ο φόβος μου κατά τη διάρκεια των επεισοδίων είναι ότι κάποια στιγμή μπορεί να υπάρξει νεκρός. Αν συνεχιστεί έτσι η ιστορία, είναι απλώς θέμα χρόνου».
* Αυτό το ρεπορτάζ δημοσιεύτηκε στο ΒΗMagazino στις 10 Ιουλίου 2011.
«Εθνος που μόνο υπακούει δεν είναι ελεύθερο»- Εντουάρντο Γκαλεάνο
Αναδημοσίευση από "Το Βήμα": http://www.tovima.gr/vimagazino/interviews/article/?aid=424378&h1=true
O σεβάσμιος Εντουάρντο Γκαλεάνο είναι ένας από τους πιο εμβληματικούς συγγραφείς της Λατινικής Αμερικής, σίγουρα ο πιο πολιτικός. Το 2009, στην 5η Σύνοδο των Αμερικανικών Κρατών, ο αριστερός ηγέτης της Βενεζουέλας Ούγκο Τσάβες δωρίζει μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες στον Μπαράκ Ομπάμα, τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, ένα βιβλίο: είναι το θρυλικό για τους Νοτιαμερικανούς «Ανοιχτές φλέβες της Λατινικής Αμερικής» του Ουρουγουανού Γκαλεάνο. Μέσα σε μία βραδιά γίνεται μπεστ σέλερ στις ΗΠΑ και στον Καναδά.
Εβδομήντα ενός ετών σήμερα, ο Γκαλεάνο είναι ένας φιλόσοφος με νοτιοαμερικανικό ταμπεραμέντο, ένα χαρακτηριστικά έξοχο τέκνο της ιδεολογικά φορτισμένης λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας. Ξεκίνησε στα 14 του να δημοσιεύει πολιτικά σκίτσα σε εφημερίδες του Μοντεβιδέο. Στα 20 του έγινε αρχισυντάκτης στη «La Marcha » και αμέσως μετά διευθυντής στην εφημερίδα «Epoca» – άλλες εποχές, άλλες περιοχές, άλλες ταχύτητες. Το 1971, σε ηλικία 31 ετών, έγραψε τις «Ανοιχτές φλέβες της Λατινικής Αμερικής» (στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κουκκίδα), το οποίο έμελλε να αναγνωριστεί ως βιβλίο αναφοράς για τη Λατινική Αμερική, καθώς αποτελεί μια πλήρη καταγραφή και έναν αναλυτικό σχολιασμό για την τραυματική Ιστορία της ηπείρου.
Το 1973 το στρατιωτικό πραξικόπημα στην Ουρουγουάη τον αναγκάζει να καταφύγει στην Αργεντινή και από εκεί στην Ισπανία όπου ζει εξόριστος για δέκα χρόνια. Πίσω στην πατρίδα του απαγορεύεται η κυκλοφορία του βιβλίου, απαγόρευση που επεκτείνεται στη Χιλή και στην Αργεντινή. Αργότερα, όμως, έρχονται και άλλα βιβλία, εξίσου εμβληματικά, τα οποία μεταφράζονται σε 20 γλώσσες. Μεταξύ αυτών η τριλογία «Η μνήμη της φωτιάς» και το εκπληκτικό «Καθρέφτες: Μια σχεδόν παγκόσμια ιστορία» (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πάπυρος).
Η γραφή του είναι ένα μοναδικό μείγμα Ιστορίας, πολιτικής ανάλυσης και ποίησης· σε μια αναλογία που κάνει τα βιβλία του να μην μπορούν να καταταχθούν σε κάποια συγκεκριμένη λογοτεχνική κατηγορία. Ο Γκαλεάνο γράφει πολύ, αλλά μιλάει λίγο. Ακολουθεί μια από τις σπάνιες συνεντεύξεις του.
Ο Θουκυδίδης έχει γράψει ότι «τα μεγάλα έθνη πάντα κάνουν αυτό που θέλουν και τα μικρά έθνη πάντοτε αποδέχονται αυτό που πρέπει να αποδεχτούν». Μήπως τελικά αυτή η κρίση που βιώνουμε στην Ελλάδα και που πριν από λίγα χρόνια βίωσαν η Αργεντινή και άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, ακολουθεί αυτήν ακριβώς τη διαπίστωση; «Η Ελλάδα θα γνωρίσει τώρα αυτό που πάντα γνώριζε η Λατινική Αμερική: ότι ο κόσμος κατευθύνεται από υποτιθέμενους διεθνείς οργανισμούς, οι οποίοι ασκούν τη διεθνή δικτατορία τους και κάθε φορά γίνονται όλο και λιγότερο ορατοί. Να ξέρετε, όμως, πως η ελευθερία τού να υπακούς δεν είναι ελευθερία. Το έθνος που υπακούει δεν είναι πια έθνος: είναι η ηχώ ξένων φωνών, είναι η σκιά άλλων σωμάτων».
Είναι, άραγε, αυτό το χαρακτηριστικό που καθορίζει το μεγαλείο ενός έθνους; Η ανυπακοή; «Ναι, και αυτό συμβαίνει επειδή ο κόσμος σήμερα, όπως και σχεδόν σε κάθε εποχή, εξακολουθεί να συγχέει το μεγαλείο με το μέγεθος. Αν κρίνουμε από την οργάνωση του σημερινού κόσμου, πετυχημένοι θεωρούνται οι λαοί που καταφέρνουν να εξουσιάζουν άλλους λαούς και κατορθώνουν να “καταβροχθίσουν” τους υπόλοιπους. Για παράδειγμα, οι πόλεμοι που σήμερα αποκαλούνται “αμυντικοί” είναι στην πραγματικότητα αδηφάγοι πόλεμοι».
Η μεγαλύτερη απογοήτευσή μου σε σχέση με τον Ομπάμα ήταν το Νομπέλ Ειρήνης, το οποίο παρέλαβε εκφωνώντας έναν λόγο ουσιαστικά προς τιμήν του πολέμου! Ισως παραδέχτηκε με αυτόν τον τρόπο ότι είναι και ο ίδιος αιχμάλωτος του στρατιωτικού μηχανισμού που κυβερνά τη χώρα του...
Ναι, αλλά κατά τη διάρκεια της Ιστορίας μας οι λαοί έχουμε υπάρξει, κατά εποχές, τόσο «καταβροχθίζοντες» όσο και «καταβροχθιζόμενοι».«Σωστά! Αυτό συνέβαινε ανέκαθεν. Διότι η ελευθερία των “επιτυχημένων” χωρών τροφοδοτείται από την καταπίεση των υπολοίπων».
Εχετε γράψει τις «Ανοιχτές φλέβες της Λατινικής Αμερικής», όμως τώρα είμαστε εμείς που έχουμε τις «Ανοιχτές φλέβες της Ελλάδας». «Το ξέρω, όμως, ας μην ξεχνάμε – και μην ξεχνάτε – πως όταν η Ιστορία λέει “αντίο”, εννοεί “εις το επανιδείν”, δηλαδή “πολύ σύντομα”. Το καλύτερο που προσφέρει αυτή η περιπέτεια της ζωής είναι η ανεξάντλητη ικανότητα της πραγματικότητας να μας εκπλήσσει».
Λένε για τους συγγραφείς ότι με το που τελειώνουν ένα βιβλίο, αυτό παύει πια να τους ανήκει. Πώς νιώσατε όμως όταν είδατε τον Ούγκο Τσάβες να δωρίζει το δικό σας βιβλίο, τρεις δεκαετίες μετά την έκδοσή του, στον πρόεδρο των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα; «Δεν είχα πρόβλημα με αυτό. Η μεγαλύτερη απογοήτευσή μου σε σχέση με τον Ομπάμα ήταν το Νομπέλ Ειρήνης, το οποίο παρέλαβε εκφωνώντας έναν λόγο ουσιαστικά προς τιμήν του πολέμου! Ισως παραδέχτηκε με αυτόν τον τρόπο ότι είναι και ο ίδιος αιχμάλωτος του στρατιωτικού μηχανισμού που κυβερνά τη χώρα του...».
Υπάρχουν τόσοι διεθνείς οργανισμοί, με πρώτο τον ΟΗΕ, που πρεσβεύουν τη δικαιοσύνη, την ειρήνη και τη συναδέλφωση των λαών. Εν τω μεταξύ, η έλλειψη δικαιοσύνης και η βαρβαρότητα μεταξύ των κρατών είναι διαρκής και μάλλον αυξάνεται. Πώς το εξηγείτε αυτό; «Κοιτάξτε, τα Ηνωμένα Εθνη δεν είναι μια δημοκρατική οργάνωση. Είναι μεν μια οργάνωση που αποτελείται από όλες τις χώρες του κόσμου, όμως τα κράτη που παίρνουν τις αποφάσεις είναι πέντε· αυτοί οι πέντε είναι που έχουν το δικαίωμα του βέτο. Και είναι αξιοσημείωτο ότι τα πέντε αυτά κράτη, που υποτίθεται ότι επαγρυπνούν για την παγκόσμια ειρήνη, διαθέτουν επίσης και τις μεγαλύτερες βιομηχανίες όπλων».
Ωστόσο, για «αδικίες» μιλάνε όλοι, μηδενός εξαιρουμένου, τόσο που η λέξη έχει αποκτήσει μια θολή έννοια και κάθε προσωπική ευθύνη έχει χαθεί. Ακόμη και οι πλέον υπεύθυνοι για τις αδικίες του κόσμου εμφανίζονται συχνά ως θύματα. Πώς θα μπορούσαμε να καθαρίσουμε την εικόνα μας σε αυτό το θέμα; «Μπορούμε να έχουμε μια ξεκάθαρη θέαση των πραγμάτων με το να συνδέσουμε όσα μοιάζουν ή παραμένουν ασύνδετα: Δεν υπάρχει φτώχεια που να μην εξηγείται από κάποιον πλούτο. Επιπλέον, η ελευθερία του χρήματος έχει πάντα ως συνέπεια την καταπίεση των ατόμων».
Ποιο πιστεύετε ότι είναι το μεγαλύτερο έγκλημα που έχει διαπράξει η «Δύση» εις βάρος του υπόλοιπου κόσμου; «Το πρότυπο είναι η κατάκτηση της Αμερικής, που είχε ως αποτέλεσμα την εξόντωση του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού της ηπείρου. Οι μεγάλες δυνάμεις θα ήθελαν να το επαναλαμβάνουν αυτό, πάντοτε στο όνομα του Θεού, της προόδου, του πολιτισμού και φυσικά για τη “σωτηρία” των άλλων χωρών. Με αυτόν τον τρόπο οι Ηνωμένες Πολιτείες μετέτρεψαν το Ιράκ σε φρενοκομείο και το Αφγανιστάν σε σφαγείο. Εγώ δεν θέλω τη σωτηρία μου. Σας ικετεύω, δεν θέλω να με σώσει κανείς».
Ναι, αλλά την εποχή των «αγορών» και των χρηματιστηρίων γίνεται αυτό; «Είναι αλήθεια ότι οι αγορές και τα χρηματιστήρια τιμούν και επιβραβεύουν την εργασία των κερδοσκόπων και “κατασκευάζουν” τους ζητιάνους και τους πλούσιους αυτού του πλανήτη με εξαιρετική ευκολία».
Και ταυτόχρονα προσπαθούν να μας παρηγορήσουν διαδίδοντας ότι η κρίση έχει και την «καλή» πλευρά της... «Πάντα έτσι γίνεται. Να σας θυμίσω ότι αμέσως μετά το Κραχ του 1929 στη Γουόλ Στριτ, ο τότε υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ είχε δηλώσει ότι η κρίση είχε και τη θετική πλευρά της, διότι “έτσι ο κόσμος θα δουλέψει πιο σκληρά και θα ζήσει μια πιο ηθική ζωή”. Ε, λοιπόν, στο όνομα αυτού καταστράφηκαν μερικές χώρες όπως η Βραζιλία και το Ελ Σαλβαδόρ».
Η κατάσταση σε πολλά σημεία του πλανήτη είναι εκρηκτική. Ποιο πιστεύετε ότι είναι το καθήκον των συγγραφέων και των δημοσιογράφων σήμερα; «Μπορώ να απαντήσω μόνο για τον εαυτό μου, όχι για τους άλλους συναδέλφους. Στην περίπτωσή μου, θα ήθελα να συμβάλω στο να μην είναι το αύριο απλώς ένα άλλο όνομα για το σήμερα. Να μην επαναληφθεί η Ιστορία και να μπορέσουμε να επινοήσουμε ένα μέλλον, αντί να υπακούμε στο παρελθόν».
Τελικά υπάρχει κάποια μορφή ελευθερίας που μπορεί πραγματικά να βιώσει ο άνθρωπος; «Φυσικά, είναι ικανός να τις βιώσει όλες. Και θα έπρεπε να προσπαθήσει για όλες τις ελευθερίες που δεν αρνούνται την ελευθερία του άλλου».
Κατά τη γνώμη σας, ποιο είναι το χειρότερο και ποιο το καλύτερο που έχει εκφράσει ως συμπεριφορά ο άνθρωπος μέχρι στιγμής; «Το χειρότερο είναι η τάση να επιβάλλουμε έναν μοναδικό Θεό, μια μοναδική αλήθεια, έναν μόνο τρόπο ζωής και θανάτου. Το καλύτερο είναι η ικανότητα δημιουργίας, το δικαίωμα να ονειρευόμαστε και επίσης η ικανότητα να βλέπουμε τον διπλανό μας σαν υπόσχεση και όχι σαν απειλή».
Η Ιστορία όμως δείχνει ότι, συνήθως, οι επαναστάτες τού χθες που βοήθησαν τους λαούς να προχωρήσουν είναι οι σημερινοί «φύλακες άγγελοι» του κατεστημένου που εμποδίζουν την πρόοδό τους. Γιατί συμβαίνει αυτή η τεράστια αντιστροφή;«Αυτό συμβαίνει διότι η Αριστερά είναι το “πανεπιστήμιο” της Δεξιάς. Ο Ρούπερτ Μέρντοκ καταβρόχθισε τους ανταγωνιστές του επειδή γνώριζε πώς λειτουργεί ο καπιταλισμός. Ο ίδιος είχε διαβάσει “Το Κεφάλαιο” του Μαρξ, όταν οι ανταγωνιστές του του διάβαζαν άρθρα του “Readers Digest”».
Ενας έλληνας ποιητής έχει γράψει τον στίχο «δεν έφταιγε αυτός. Τόσος ήτανε». Μήπως έχουμε υπερεκτιμήσει τις δυνατότητες μας ως ανθρώπινα όντα και δεν είμαστε ικανοί για όσα νομίζαμε; «Οχι, καθόλου. Το ανθρώπινο τόξο έχει πολύ περισσότερες λάμψεις από αυτές που βλέπουμε. Είναι περισσότερο φωτεινό και πολύχρωμο από το ουράνιο τόξο. Είμαστε όμως πλέον τυφλοί, καθώς η “όρασή” μας έχει περιοριστεί από τον σεξισμό, τον ρατσισμό, τον μιλιταρισμό, τον ελιτισμό και άλλους... “-ισμούς”».
Τελικά, τι είναι αυτό που πραγματικά μας ανήκει σε αυτήν τη ζωή; «Οι πέντε αισθήσεις μας, αλλά κυρίως η ακοή: η ικανότητά μας να ακούμε, ώστε να μπορέσουμε στη συνέχεια να μιλήσουμε. Γι’ αυτό, άλλωστε, γεννηθήκαμε με δύο αφτιά και μόνο ένα στόμα...».
Τι νομίζετε ότι πρέπει να μάθουμε να κάνουμε περισσότερο οι άνθρωποι; Να μιλάμε μεταξύ μας ή να σωπαίνουμε; «Και οι δύο γλώσσες είναι το ίδιο πλούσιες, αλλά πρέπει να μάθουμε να ακούμε τη σιωπή».
Σχεδόν σε όλες τις εποχές όμως φαίνεται να υπερισχύουν οι φωνές αυτών που απειλούν με την «κόλαση» – οι θρησκείες ή και οι λεγόμενες «αγορές» – σε σχέση με τις φωνές εκείνων που μιλούν για την πραγματική ζωή. Για ποιον λόγο συμβαίνει αυτό; «Αυτοί που κηρύττουν τον “θάνατο” είναι αλήθεια ότι φωνάζουν πολύ δυνατά. Ισως επειδή ο φόβος, για να εμπεδωθεί, χρειάζεται μερικές φορές να κάνει φασαρία».
Υπάρχει κάπου στον πλανήτη μια φωνή που να «μιλάει» για τη ζωή και θα έπρεπε να την ακούσουμε πιο προσεκτικά; «Ναι, υπάρχουν τέτοιες φωνές. Για παράδειγμα, όσα συμβαίνουν σήμερα στον αραβικό κόσμο είναι μια χορωδία από φωνές της ζωής, η οποία προσπαθεί να ακουστεί ενάντια στον πανίσχυρο θάνατο. Γιατί σίγουρα κάτι θέλει να μας πει αυτός ο μικρός κόσμος που μεγαλώνει μέσα στην κοιλιά αυτού του ευρύτερου κόσμου στον οποίο δοκιμαζόμαστε και εμείς καθημερινά».
Επομένως, για όλα αυτά που συμβαίνουν στον αραβικό κόσμο ποιες είναι οι σκέψεις σας; «Οτι πρέπει να προσέχουμε πολύ με τους “ειδήμονες” που κρίνουν και προδικάζουν καταστάσεις. Κανείς δεν προέβλεψε αυτήν την πλημμυρίδα ελευθερίας».
Μήπως δραματοποιούμε λίγο τα πράγματα; Το πόσο υποφέρει ο άνθρωπος από την αρχή της ύπαρξής του δεν έχει αλλάξει σημαντικά, απλώς αυτό που έχει αυξηθεί είναι η συναίσθησή μας για αυτό. «Σωστά, αλλά κοιτάξτε τι συμβαίνει. Υπάρχουν οι αναπόφευκτες δυστυχίες, που προέρχονται από τον έρωτα και τον θάνατο. Ωστόσο οφείλουμε πάντα – και είμαστε ικανοί – να παλέψουμε ενάντια στις δυστυχίες που μπορούμε να αποφύγουμε, εκείνες που το σύστημα της εξουσίας μάς πουλάει σαν μοιραία περιστατικά».
Ακόμη και το ψωμί και το νερό, δύο βασικές ανάγκες, τις έχουμε «θολώσει»: Ελλειψη στον μισό πλανήτη, πληθώρα στον άλλον μισό. Πώς βλέπετε το μέλλον αν δεν λυθεί αυτό το πρόβλημα; «Ο κόσμος μας είναι ανάποδα, με το κεφάλι κάτω και τα πόδια πάνω. Η Λατινική Αμερική, για παράδειγμα, είναι η σημαντικότερη παραγωγός γεωργικών προϊόντων στον πλανήτη και έχει 70 εκατομμύρια πεινασμένους! Και αυτό σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, τα οποία δίνουν πάντα μικρότερους αριθμούς».
Πιστεύετε ότι για να αλλάξει ο κόσμος προς το καλύτερο πρέπει να συμβεί ένα παγκόσμιο γεγονός που θα μας συγκινήσει και θα μας ενεργοποιήσει όλους ταυτόχρονα;
«Οχι. Πιστεύω πως κοιτάζουμε την υφήλιο μέσα από την κλειδαρότρυπα. Οι μικρές εμπειρίες της κάθε ζωής είναι αυτές που μας διδάσκουν την τέχνη της ζωής».
Συμβαίνουν τόσα τριγύρω μας, αλλά ποιος θα έπρεπε να είναι ο αμεσότερος φόβος μας; «Ο αμεσότερος φόβος; Ισως το να μείνουμε χωρίς πλανήτη».
Φαίνεται πάντως ότι πλούσιοι και φτωχοί, από διαφορετικούς δρόμους βέβαια, έχουν συχνά κάτι κοινό, τη θλίψη. Είναι η θλίψη χειρότερη και από τη φτώχεια;«Είναι. Γι’ αυτό όλοι είμαστε άρρωστοι από τον φόβο, τη μοναξιά και την απόγνωση. Tην ίδια στιγμή, όμως, είναι οι ισχυροί του κόσμου που φροντίζουν ώστε οι άρρωστοι να μη βρίσκουν τα “φάρμακά” τους».
Ισως γι’ αυτό οι Κινέζοι έχουν μια πολύ κακή κατάρα που λέει «σου εύχομαι να ζήσεις σε ενδιαφέροντες καιρούς». «Προσωπικά, δεν θα ήθελα να πεθάνω από την πείνα. Αλλά ούτε και από ανία, γι’ αυτό οι αντιξοότητες που συναντώ μπροστά μου είναι καλοδεχούμενες».
Γνωρίζουμε ότι αγαπάτε πολύ το ποδόσφαιρο, έχετε γράψει βιβλίο και συχνά κάνετε ποιητικές αναφορές στα βιβλία σας για αυτό το άθλημα. Ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς έχει πει ότι «το ποδόσφαιρο είναι το μπαλέτο των μαζών». Στα δικά σας μάτια τι είναι το ποδόσφαιρο; «Μπορώ να σας πω τι έχει τη δυνατότητα να κάνει το ποδόσφαιρο: Ρίο Ντε Τζανέιρο, 16 Ιουλίου 1950, στάδιο “Μαρακανά”, ημέρα του τελικού του Παγκοσμίου Κυπέλλου ανάμεσα στη Βραζιλία και στην Ουρουγουάη. Εκείνη την ημέρα οι μελλοθάνατοι καθυστέρησαν τον θάνατό τους και τα μωρά βιάστηκαν να γεννηθούν. Την προηγούμενη ημέρα σε ολόκληρη την Ουρουγουάη δεν μπορούσε κανείς να κοιμηθεί. Την επομένη δεν ήθελε κανείς να ξυπνήσει».
Τελικά, ποιο είναι το πιο σημαντικό πράγμα που έχουμε και από το οποίο πρέπει να προσπαθήσουμε να κρατηθούμε; «Από τη συνείδησή μας, η οποία πρέπει πάντα να μας θέτει το τελικό ερώτημα. Γιατί, όπως έχει πει ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, “η δειλία ρωτάει: Υπάρχει ασφάλεια; Η σκοπιμότητα ρωτάει: Εχει απόδοση; Η ματαιοδοξία ρωτάει: Εχει απήχηση; Ομως η συνείδηση ρωτάει: Είναι δίκαιο;”».
Βλέπετε να υπάρχει στον ορίζοντα κάτι το οποίο να μπορεί να «τραβήξει» τον άνθρωπο μπροστά; «Η ουτοπία. Αυτή βρίσκεται στον ορίζοντα. Προχωρείς δύο βήματα και εκείνη απομακρύνεται άλλα δύο, ενώ ο ορίζοντας κάνει δέκα βήματα πίσω. Τότε, λοιπόν, σε τι χρησιμεύει η ουτοπία; Ακριβώς σε αυτό, στο να προχωρείς».
Αν βάζατε μέσα σε ένα μπουκάλι ένα μήνυμα και το πετούσατε στην «αγριεμένη θάλασσα της βαρβαρότητας» όπου πλέουμε σήμερα, τι θα έγραφε αυτό το μήνυμα;«Θα έγραφα τη λέξη “Αμπρακατάμπρα”, που στα αρχαία εβραϊκά σημαίνει “Ρίξε τα πυρά σου ως το τέλος”».
Εξαιρετικό! Και μας φέρνει στο μυαλό ότι αυτό που σίγουρα συνέβη με εμάς τους Ελληνες είναι ότι σιγά σιγά ξεχάσαμε την έννοια των λέξεών μας. «Συμβαίνει πάντα αυτό με τους λαούς που καταλήγουν να περνούν κρίση και καμιά φορά πρέπει να ξεκινήσουν από την αρχή. Προσέξτε. Ο Φειδίας είναι ο σπουδαιότερος γλύπτης όλων των εποχών. Τα πιο σημαντικά έργα του δεν βρίσκονται στον Παρθενώνα, αλλά στο Βρετανικό Μουσείο και δεν τα ονομάζουν “Γλυπτά του Φειδία”, αλλά “Γλυπτά του Ελγιν”. Στα λίγα, όμως, που απέμειναν στον Παρθενώνα, υπάρχουν τα πάντα».
* Αυτή η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στο ΒΗΜagazino στις 9 Οκτωβρίου 2011.
Δείτε επίσης το ντοκιμαντέρ του Εντουάρτο Γκαλεάνo Mujeres (Γυναίκες): http://vimeo.com/22698657
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
